Kultura i media

Dzień Domeny Publicznej

W wielu krajach, także w UE i Polsce, autorskie prawa majątkowe wygasają 70 lat po śmierci autora, licząc od końca roku – stąd 1 stycznia. Pierwszą wzmiankę o takim dniu przypisuje się kanadyjskiemu aktywiście Wallace’owi McLeanowi (2004); w Polsce obchody zorganizowała w 2007 roku Fundacja Nowoczesna Polska, a od 2008 roku Koalicja Otwartej Edukacji.

Urodzinowy toast dla Tolkiena

Birthday Toast to jedno z pięciu dorocznych wydarzeń brytyjskiego Tolkien Society: 3 stycznia, w dniu urodzin autora „Władcy Pierścieni”, fani wznoszą toast „za Profesora” o 21:00 swojego czasu; lokalne grupy (smials) organizują własne spotkania.

Dzień Interlingwy

Interlinguę ogłosiło 15 stycznia 1951 roku stowarzyszenie IALA (International Auxiliary Language Association). Łączy słownictwo typowe dla języków romańskich z prostą, regularną gramatyką; według IALA do nauki wystarcza 15 dni.

Noc Burnsa

Burns supper obchodzi się w Szkocji i Irlandii Północnej w okolicach 25 stycznia, uważanego za dzień urodzin Roberta Burnsa; do ceremoniału należy m.in. wypicie whisky przy pomniku poety.

Międzynarodowy Dzień Pisarzy

Źródła podają sprzeczne wersje: polskie media – że ustanowił go PEN Club w 1984 r., rumuńska agencja AGERPRES – że 48. kongres PEN (styczeń 1986 r.), a obchody 3 marca odbywają się od 1996 r. Nie dotarliśmy do dokumentu PEN International, który by to potwierdzał.

Bez osobnej strony: nie znamy źródła

Dzień Mario

Nintendo oficjalnie obchodzi go od 2016 r., promując gry z Mario i organizując wydarzenia; w 2018 r. Mario pojawił się z tej okazji w Mapach Google. Nazwa wzięła się z gry słów: skrót „Mar 10” przypomina imię Mario.

Dzień Przemytników Książek

W latach 1864–1904 władze rosyjskie zakazały druku po litewsku alfabetem łacińskim; knygnešiai przemycali takie książki zza granicy, nawet z USA. Data 16 marca to rocznica urodzin Jurgisa Bielinisa (1846), twórcy tajnej sieci kolportażu.

Międzynarodowy Dzień Frankofonii

Ustanowione w 1988 roku, upamiętnia podpisanie konwencji z Niamey (Niger) 20 marca 1970 roku, która powołała Agencję Współpracy Kulturalnej i Technicznej – poprzedniczkę Organizacji Frankofonii. Po francusku mówi ponad 369 mln ludzi.

Światowy Dzień Teatru dla Dzieci i Młodzieży

Ustanowione przez ASSITEJ, Międzynarodowe Stowarzyszenie Teatrów dla Dzieci i Młodzieży, założone w 1965 roku i skupiające ponad 80 ośrodków krajowych. Co roku ASSITEJ publikuje orędzie i zestaw materiałów do obchodów.

Dzień Języka Francuskiego w ONZ

Dni języków ONZ wprowadzono w 2010 roku, by promować wielojęzyczność i równe traktowanie sześciu języków oficjalnych. Dla francuskiego wybrano 20 marca, Międzynarodowy Dzień Frankofonii.

Światowy Dzień Poezji

UNESCO przyjęło 21 marca jako Światowy Dzień Poezji na 30. sesji Konferencji Generalnej w Paryżu w 1999 roku.

Światowy Dzień Lalkarstwa

Od 2003 roku krajowe ośrodki UNIMA i teatry lalek organizują 21 marca spektakle i spotkania promujące sztukę lalkarską.

Dzień Czytania Tolkiena

Pomysł zgłosił Sean Kirst, felietonista „The Post-Standard” z Syracuse, a w 2003 roku dzień zainicjowało Tolkien Society. Lokalne grupy organizują wtedy wspólne czytania.

Światowy Dzień Sztuki

Wniosek o ustanowienie dnia przyjęło jednogłośnie XVII Zgromadzenie Ogólne IAA w Guadalajarze; pierwsze obchody odbyły się 15 kwietnia 2012 roku. Datę wybrano na cześć Leonarda da Vinci jako symbolu wolności wypowiedzi i znaczenia sztuki dla innych dziedzin.

Międzynarodowy Dzień Ochrony Zabytków

ICOMOS zaproponowała go 18 kwietnia 1982 roku, a Konferencja Generalna UNESCO zatwierdziła w 1983 roku. W Polsce przy tej okazji Generalny Konserwator Zabytków przyznaje nagrody w konkursie „Zabytek zadbany”.

Dzień Języka Chińskiego w ONZ

Dni języków ustanowił w 2010 roku Departament Informacji Publicznej ONZ, by promować wielojęzyczność organizacji. Od 2011 roku Dzień Języka Chińskiego przypada 20 kwietnia, w okolicach okresu Guyu, którym Chińczycy czczą Cangjie.

Dzień Języka Angielskiego (ONZ)

ONZ podkreśla wpływ Szekspira na współczesną angielszczyznę: dramatopisarz wprowadził do niej setki słów i zwrotów używanych do dziś.

Dzień Języka Hiszpańskiego (ONZ)

Obchodzony 23 kwietnia, w rocznicę śmierci Miguela de Cervantesa; wcześniej ONZ świętowała go 12 października.

Międzynarodowy Dzień Jazzu

Obchody prowadzi Herbie Hancock, ambasador dobrej woli UNESCO. Pierwszy główny koncert odbył się w 2012 roku w siedzibie ONZ w Nowym Jorku, a gospodarzem 15. edycji w 2026 roku było Chicago.

Światowy Dzień Wolności Prasy

Zgromadzenie Ogólne ONZ proklamowało go w grudniu 1993 roku na wniosek Konferencji Generalnej UNESCO. Data 3 maja to rocznica Deklaracji z Windhoek.

Światowy Dzień Języka Portugalskiego

Dzień ustanowiła Konferencja Generalna UNESCO rezolucją 40 C/75. ONZ wpisała go do swojej listy dni międzynarodowych pod datą 5 maja.

Dzień Bibliotekarzy i Bibliotek

Stowarzyszenie Bibliotekarzy Polskich od 2004 roku organizuje w maju Tydzień Bibliotek, zawsze w tygodniu, w którym wypada 8 maja, a od kilku lat w stałym terminie 8–15 maja. Pierwsza edycja odbyła się tydzień po wejściu Polski do UE pod hasłem „Biblioteki w Europie były zawsze”.

Międzynarodowy Dzień Muzeów

Od 1977 r. Międzynarodowa Rada Muzeów (ICOM) organizuje 18 maja Międzynarodowy Dzień Muzeów; w ostatniej opisanej przez ICOM edycji wzięło udział ponad 37 tys. muzeów z ok. 158 krajów. W Polsce zbiega się z Nocą Muzeów, która odbywa się w poprzedzający go weekend.

Dzień Ręcznika

Pierwszy raz obchodzony 25 maja 2001 roku, dwa tygodnie po śmierci Douglasa Adamsa (11 maja 2001). Ręcznik to nawiązanie do „Autostopem przez Galaktykę”, gdzie jest najprzydatniejszym przedmiotem autostopowicza.

Dzień Działacza Kultury

Obchodzony w Polsce 29 maja od lat — tak określił go w oświadczeniu w Sejmie w 2024 roku poseł Henryk Szopiński, dziękując animatorom i pracownikom instytucji kultury. Akt ustanawiający święto nie jest znany.

Dzień Języka Rosyjskiego w ONZ

ONZ obchodzi go 6 czerwca, w rocznicę urodzin Aleksandra Puszkina. Dni języków to inicjatywa Departamentu Komunikacji Globalnej ONZ z 2010 roku, promująca wielojęzyczność i równe traktowanie sześciu języków oficjalnych.

Międzynarodowy Dzień Archiwów

ICA postanowiła w listopadzie 2007 r. obchodzić 9 czerwca – rocznicę swojego powstania w 1948 r. pod auspicjami UNESCO. Polskie archiwa państwowe organizują wokół tej daty m.in. dni otwarte.

Światowy Dzień Secesji

Pierwszy raz zorganizowało go w 2013 r. Muzeum Sztuki Stosowanej w Budapeszcie. 10 czerwca to rocznica śmierci dwóch architektów secesji: Ödöna Lechnera (1914) i Antoniego Gaudíego (1926).

Bloomsday

Akcja powieści rozgrywa się 16 czerwca 1904 r., w dniu pierwszej randki Joyce’a z Norą Barnacle. W 50. rocznicę, w 1954 r., John Ryan i Brian O’Nolan przeszli z przyjaciółmi trasą bohaterów po Dublinie.

Święto Muzyki

Zapoczątkowane przez francuskie Ministerstwo Kultury – pierwsza edycja odbyła się w Paryżu 21 czerwca 1982 r. W Polsce pierwsze oficjalne Święto Muzyki zorganizowano w 2000 r. w Warszawie.

Światowy Dzień Fotografii

World Photo Day wymyślił około 2009 roku 21-letni fotograf z Canberry Korske Ara; pierwsze obchody odbyły się w 2010 roku. Według „The Canberra Times” pierwsza internetowa galeria miała 250 zdjęć, a późniejsze edycje docierały w mediach społecznościowych do 500 mln osób.

Międzynarodowy Dzień Alfabetyzacji

Proklamowany przez UNESCO w 1966 roku na 14. sesji Konferencji Generalnej; w 2026 roku obchodzi 60-lecie. Według UNESCO w 2023 roku 272 mln dzieci i nastolatków nie chodziło do szkoły.

Dzień Roalda Dahla

Roald Dahl urodził się 13 września 1916 roku w Cardiff. Rocznicę jego urodzin obchodzi się jako Dzień Roalda Dahla w Wielkiej Brytanii, Afryce i Ameryce Łacińskiej.

Międzynarodowy Dzień Języków Migowych

Ustanowiony rezolucją Zgromadzenia Ogólnego ONZ A/RES/72/161 z 19 grudnia 2017 roku. Data upamiętnia założenie Światowej Federacji Głuchych 23 września 1951 roku; według ONZ na świecie żyje ponad 70 mln głuchych, którzy używają ponad 300 języków migowych.

Międzynarodowy Dzień Powszechnego Dostępu do Informacji

UNESCO ogłosiło go 17 listopada 2015 roku, a w 2019 roku przyjęło go Zgromadzenie Ogólne ONZ (rezolucja 74/5). W 2025 roku prawną gwarancję dostępu do informacji publicznej miało według UNESCO 141 państw i terytoriów.

Międzynarodowy Dzień Tłumacza

Zgromadzenie Ogólne ONZ ustanowiło go rezolucją A/RES/71/288 z 24 maja 2017 roku. Data to wspomnienie św. Hieronima, który przełożył większość Biblii na łacinę i zmarł pod Betlejem 30 września 420 roku.

Międzynarodowy Dzień Muzyki

Międzynarodowa Rada Muzyczna (IMC) zapoczątkowała je w 1975 roku po rezolucji swojego zgromadzenia w Lozannie (1973); pomysłodawcą był Yehudi Menuhin, prezes IMC w latach 1969–1975. Pierwsze obchody odbyły się 1 października 1975 roku.

Światowe Dni Origami

Trwają od 24 października do 11 listopada. Pierwsza data to urodziny Lillian Oppenheimer (1898–1992), założycielki pierwszej grupy origami w Ameryce i współzałożycielki British Origami Society oraz OrigamiUSA; druga to Dzień Origami w Japonii.

Światowy Dzień Dziedzictwa Audiowizualnego

Upamiętnia przyjęcie w 1980 roku przez 21. Konferencję Generalną UNESCO Zalecenia w sprawie ochrony i zachowania ruchomych obrazów. Ma przypominać o pilnej potrzebie ratowania dokumentów audiowizualnych.

Międzynarodowy Dzień Zakończenia Bezkarności Zbrodni wobec Dziennikarzy

Zgromadzenie Ogólne ONZ wybrało 2 listopada dla upamiętnienia zabójstwa dwojga francuskich dziennikarzy w Mali 2 listopada 2013 r. Według obserwatorium UNESCO w latach 2006–2024 zginęło ponad 1700 dziennikarzy, a niemal 90% tych spraw pozostaje niewyjaśnionych przez sądy.

Dzień Pisarza Więzionego

Co roku PEN wskazuje kilka konkretnych spraw uwięzionych lub prześladowanych autorów z różnych części świata i zachęca do listów w ich obronie; dzień upamiętnia też pisarzy zabitych w minionym roku.

Światowy Dzień Telewizji

Data upamiętnia pierwsze Światowe Forum Telewizji, które odbyło się w siedzibie ONZ w Nowym Jorku 21–22 listopada 1996 r. Przy głosowaniu nad rezolucją 11 państw wstrzymało się od głosu, a Niemcy uznały kolejny dzień medialny za zbędny.

Narodowy Dzień Tanga w Argentynie

Datę zaproponował w 1965 r. Ben Molar, zauważywszy, że Gardel i De Caro urodzili się 11 grudnia. Zatwierdził ją dekret miejski z 29 listopada 1977 r. i dekret narodowy z 19 grudnia 1977 r. Tango jest od 2009 r. na liście niematerialnego dziedzictwa UNESCO.

Dzień Ludwika Zamenhofa

Tradycja sięga lat 20. XX wieku; najhuczniej obchodzi się je w Białymstoku, mieście urodzin Zamenhofa. Podstawy esperanto Zamenhof opublikował w 1887 r. pod pseudonimem „Dr. Esperanto”.

Dzień Języka Arabskiego

Data upamiętnia rezolucję Zgromadzenia Ogólnego 3190 (XXVIII) z 18 grudnia 1973 r., która włączyła arabski do języków oficjalnych i roboczych ONZ.

Noc Muzeów

Pierwszą Noc Muzeów zorganizowano w Berlinie w 1997 r., w Polsce – w 2003 r. w Muzeum Narodowym w Poznaniu. W 2026 r. polskie miasta, m.in. Wrocław, świętowały ją w sobotę 16 maja.