Listopad – święta dzień po dniu

Samhain

Samhain to jedno z czterech gaelickich świąt pór roku (obok Imbolc, Beltane i Lughnasadh), historycznie obchodzone w Irlandii, Szkocji i na Wyspie Man. Celtycki dzień zaczynał się o zachodzie słońca, stąd obchody od wieczora 31 października; od końca XX w. świętują je także neopoganie.

Światowy Dzień Wegan

The Vegan Society powstało w listopadzie 1944 r. z inicjatywy Donalda Watsona i pięciu innych wegetarian. W rocznicę tego wydarzenia weganie organizują stoiska, wspólne posiłki i akcje informacyjne.

Zaduszki (Dzień Zaduszny)

Formalna nazwa to Wspomnienie Wszystkich Wiernych Zmarłych (łac. Commemoratio Omnium Fidelium Defunctorum). W przeciwieństwie do 1 listopada Zaduszki nie są w Polsce dniem wolnym od pracy — nie ma ich w ustawie o dniach wolnych od pracy.

Día de Muertos — meksykańskie Święto Zmarłych

Rodziny budują domowe ołtarze (ofrendas) z ulubionymi potrawami zmarłych, zdobią groby aksamitkami (cempasúchil) i dzielą się pan de muerto oraz cukrowymi czaszkami. Festiwal ludności rdzennej poświęcony zmarłym trafił na Reprezentatywną Listę Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego Ludzkości w 2008 r. (pierwotnie proklamowany w 2003 r.).

Międzynarodowy Dzień Zakończenia Bezkarności Zbrodni wobec Dziennikarzy

Zgromadzenie Ogólne ONZ wybrało 2 listopada dla upamiętnienia zabójstwa dwojga francuskich dziennikarzy w Mali 2 listopada 2013 r. Według obserwatorium UNESCO w latach 2006–2024 zginęło ponad 1700 dziennikarzy, a niemal 90% tych spraw pozostaje niewyjaśnionych przez sądy.

Hubertus — święto myśliwych, leśników i jeźdźców

Nazwa pochodzi od św. Huberta (zm. 727), biskupa Liège i patrona myśliwych oraz jeźdźców, którego wspomnienie liturgiczne przypada 3 listopada. Jeźdźcy organizują hubertusy na zakończenie sezonu, myśliwi — na początek sezonu polowań jesienno-zimowych.

Dzień Jedności Narodowej (Rosja)

Święto upamiętnia zdobycie Kremla moskiewskiego w 1612 r. przez powstańców pod wodzą Dmitrija Pożarskiego i Kuźmy Minina. Władze Rosji wprowadziły je w 2005 r., m.in. w miejsce obchodzonej 7 listopada rocznicy rewolucji bolszewickiej.

Noc Guya Fawkesa (Bonfire Night)

Guy Fawkes został zatrzymany 5 listopada 1605 r., gdy pilnował prochu podłożonego pod Izbą Lordów — spiskowcy chcieli zabić króla Jakuba I. Ustawa Observance of 5th November Act z 1605 r. nakazała coroczne dziękczynienie; dziś dzień ten to ogniska, palenie kukieł „Guya” i pokazy fajerwerków.

Światowy Dzień Świadomości Tsunami

Celem dnia jest szerzenie wiedzy o zagrożeniu tsunami, systemach wczesnego ostrzegania i ewakuacji. Pomysł wyszedł od Japonii, która po wielu doświadczeniach z tsunami zbudowała dużą wiedzę o ostrzeganiu i odbudowie.

Międzynarodowy Dzień Zapobiegania Wyzyskowi Środowiska Naturalnego podczas Wojen i Konfliktów Zbrojnych

Dzień zwraca uwagę na niszczenie przyrody i zasobów naturalnych w czasie wojen oraz na rolę zdrowych ekosystemów w zapobieganiu konfliktom. W 2016 r. Zgromadzenie ONZ ds. Środowiska przyjęło w tej sprawie rezolucję UNEP/EA.2/Res.15.

Międzynarodowy Dzień Fizyki Medycznej

IOMP zrzesza ok. 22 tys. fizyków medycznych z 84 krajów; co roku ogłasza hasło obchodów — w 2026 r. dotyczy etyki i równego dostępu do bezpiecznej opieki zdrowotnej. Archiwum obchodów na stronie IOMP sięga 2013 r.

Dzień Kotleta Schabowego

Nie udało się ustalić, kto i kiedy wyznaczył tę datę — święto funkcjonuje w internetowych kalendarzach bez wskazanego inicjatora. Samo danie ma XIX-wieczną metrykę: przepis na schabowy zamieściła Lucyna Ćwierczakiewiczowa w książce „365 obiadów za pięć złotych”.

Bez osobnej strony: nie znamy źródła

Międzynarodowy Dzień Radiologii

Data nawiązuje do odkrycia promieni X przez Wilhelma Röntgena. Obchody zainicjowały w 2012 r. Europejskie Towarzystwo Radiologiczne (ESR), Radiological Society of North America i American College of Radiology; w 2026 r. odbywa się 15. edycja.

Światowy Dzień Urbanistyki

Pomysł zgłosił w 1949 r. Carlos María della Paolera, pierwszy profesor urbanistyki w Argentynie; obchody mają przypominać o potrzebie zdrowych miast z terenami zielonymi. Według badaczy pierwsze międzynarodowe obchody odbyły się 8 listopada 1950 r.

Dzień Wynalazcy

Hedy Lamarr (właśc. Hedwig Kiesler, ur. 9 listopada 1914 w Wiedniu) opatentowała z kompozytorem George’em Antheilem metodę skakania po częstotliwościach, wykorzystywaną dziś w łączności bezprzewodowej. Niemiecki urząd patentowy DPMA zauważa, że 9 listopada ze względu na swoją historię to w Niemczech kontrowersyjna data na takie święto.

Międzynarodowy Dzień Walki z Faszyzmem i Antysemityzmem

Obchody na arenie międzynarodowej odbywają się od 1989 r. W Niemczech 9 listopada jest dniem pamięci ofiar narodowego socjalizmu — tego dnia w 1938 r. rozpoczęły się pogromy listopadowe.

Światowy Dzień Nauki dla Pokoju i Rozwoju

Idea dnia była jednym z rezultatów Światowej Konferencji Nauki w Budapeszcie (1999). UNESCO proklamowało go w 2001 r.; ONZ obchodzi też w dniach 9–15 listopada Międzynarodowy Tydzień Nauki i Pokoju.

Dzień Singla (11.11)

Data 11.11 wzięła się z podobieństwa jedynek do „gołych patyków” (guānggùn), slangowego określenia samotnych mężczyzn. Zaczęło się od studenckiego żartu, a od 2009 r. Alibaba robi z tego dnia całodobową wyprzedaż; w 2021 r. sprzedaż Alibaby i JD.com sięgnęła łącznie 139 mld USD.

Dzień Zawieszenia Broni (Armistice Day, Remembrance Day)

We Francji, Belgii i Serbii to Armistice Day, w krajach Wspólnoty Narodów — Remembrance Day (z czerwonym makiem w klapie), w USA — Veterans Day. W Polsce ta sama data jest Narodowym Świętem Niepodległości.

Światowy Dzień Zapalenia Płuc

Pierwsze obchody zorganizowało 12 listopada 2009 r. ponad 100 organizacji zrzeszonych w Global Coalition against Child Pneumonia; tego dnia WHO i UNICEF ogłosiły globalny plan zapobiegania zapaleniu płuc (GAPP).

Światowy Dzień Życzliwości (World Kindness Day)

World Kindness Movement to koalicja organizacji promujących życzliwość z wielu krajów. W Polsce nazwą „Dzień Życzliwości” określa się też 21 listopada — Światowy Dzień Pozdrowień — więc obie daty bywają mylone.

Dzień Seniora (14 listopada)

Nie udało się ustalić, kto i kiedy ustanowił 14 listopada „Ogólnopolskim” czy „Światowym” Dniem Seniora — datę podają m.in. komunikaty urzędów. Formalne święto osób starszych to ustanowiony przez ONZ Międzynarodowy Dzień Osób Starszych, 1 października.

Bez osobnej strony: nie znamy źródła

Światowy Dzień Wcześniaka

Każdego roku na świecie rodzi się przedwcześnie ok. 15 mln dzieci, czyli co dziesiąte; w Polsce ok. 26 tys. Dotychczas obchody odbywały się 17 listopada; po uznaniu dnia przez Światowe Zgromadzenie Zdrowia w 2025 r. organizatorzy ogłosili przeniesienie ich na 15 listopada. Symbolem są skarpetki na sznurku i fioletowe podświetlenie budynków.

Światowy Dzień Pamięci Ofiar Wypadków Drogowych

Obchody zainicjowała brytyjska organizacja ofiar wypadków RoadPeace; Zgromadzenie Ogólne ONZ przyjęło je rezolucją 60/5. ONZ ogłosiła lata 2021–2030 Dekadą Działań na rzecz Bezpieczeństwa Drogowego z celem zmniejszenia liczby ofiar o co najmniej połowę.

Światowy Dzień Ubogich

Ustanowił go papież Franciszek w liście apostolskim „Misericordia et misera” w listopadzie 2016 r., na zakończenie Nadzwyczajnego Jubileuszu Miłosierdzia; pierwsze obchody odbyły się w 2017 r.

Dzień Pisarza Więzionego

Co roku PEN wskazuje kilka konkretnych spraw uwięzionych lub prześladowanych autorów z różnych części świata i zachęca do listów w ich obronie; dzień upamiętnia też pisarzy zabitych w minionym roku.

Międzynarodowy Dzień Zapobiegania i Zwalczania Wszelkich Form Międzynarodowej Przestępczości Zorganizowanej

Dzień przypomina o Konwencji ONZ przeciwko międzynarodowej przestępczości zorganizowanej i jej trzech protokołach (handel ludźmi, przemyt migrantów, nielegalna broń). Drugie obchody odbyły się w Wiedniu 11 listopada 2025 r.

Międzynarodowy Dzień Tolerancji

16 listopada 1995 r. państwa UNESCO przyjęły Deklarację Zasad Tolerancji; Zgromadzenie Ogólne ONZ ustanowiło dzień rezolucją 51/95 z 12 grudnia 1996 r. Szkoły organizują tego dnia zajęcia o różnorodności i przeciwdziałaniu dyskryminacji.

Międzynarodowy Dzień Diety Śródziemnomorskiej

Rezolucję zaproponowały Włochy wraz z m.in. Chorwacją, Cyprem, Francją, Grecją, Hiszpanią, Marokiem i Tunezją; wiodącą rolę w obchodach ma FAO. Dieta śródziemnomorska — warzywa, owoce, pełne ziarna, rośliny strączkowe, orzechy i oliwa — jest wpisana na listę niematerialnego dziedzictwa UNESCO.

Dzień Służby Zagranicznej

Dzień ustanowił w 2009 r. minister spraw zagranicznych Radosław Sikorski. Data upamiętnia tzw. depeszę iskrową z 16 listopada 1918 r.; tego dnia wręcza się m.in. nagrody im. Andrzeja Kremera „Konsul Roku”.

Międzynarodowy Dzień Studenta

Po demonstracjach w okupowanej Pradze naziści 17 listopada 1939 r. wkroczyli na czeskie uczelnie; część studentów zabito, a wielu wywieziono do obozów koncentracyjnych. W Czechach ta data to także rocznica aksamitnej rewolucji z 1989 r. i dzień wolny od pracy.

Dzień bez Długów

Pierwszy ogólnopolski Dzień bez Długów odbył się 17 listopada 2009 r. Organizatorzy zachęcali, by tego dnia oddać nawet drobne pożyczone kwoty, skontaktować się z wierzycielem i nie kupować „na zeszyt”.

Europejski Dzień Wiedzy o Antybiotykach

Dzień przypomina o zagrożeniu antybiotykoopornością i rozsądnym stosowaniu antybiotyków; ECDC przygotowuje materiały dla lekarzy, szpitali i pacjentów. W tym samym tygodniu (18–24 listopada) WHO prowadzi Światowy Tydzień Wiedzy o Oporności na Środki Przeciwdrobnoustrojowe.

Światowy Dzień Zapobiegania i Leczenia Skutków Wykorzystywania Seksualnego Dzieci i Przemocy wobec Nich

Dzień ma zwracać uwagę na zapobieganie wykorzystywaniu i przemocy wobec dzieci oraz na zdrowie i godność osób, które jej doświadczyły.

Światowy Dzień Toalet

Według ONZ 3,4 mld ludzi, czyli 4 na 10, nadal nie ma dostępu do bezpiecznej toalety. Święto zapoczątkowała singapurska World Toilet Organization założona w 2001 r. przez Jacka Sima; dziś obchody koordynuje UN-Water.

Światowy Dzień Filozofii

Konferencja Generalna UNESCO oficjalnie ogłosiła trzeci czwartek listopada Światowym Dniem Filozofii w 2005 r. Obchody to wykłady, debaty i dni otwarte, zwłaszcza dla młodzieży.

Ogólnopolski Dzień Praw Dziecka

Uchwałę podjęto z inicjatywy Rzecznika Praw Dziecka Marka Michalaka. Sejm przypomniał w niej, że to Polska w 1978 r. przedstawiła projekt Konwencji o prawach dziecka i zaproponowała jej uchwalenie Komisji Praw Człowieka ONZ.

Światowy Dzień Dziecka (ONZ)

20 listopada 1959 r. Zgromadzenie Ogólne ONZ przyjęło Deklarację Praw Dziecka, a 20 listopada 1989 r. — Konwencję o prawach dziecka. W Polsce Dzień Dziecka obchodzi się 1 czerwca, a 20 listopada to Ogólnopolski Dzień Praw Dziecka.

Dzień Pamięci Osób Transpłciowych

Obchody zapoczątkowała w 1999 r. m.in. Gwendolyn Ann Smith, by upamiętnić zabójstwa Rity Hester i Chanelle Pickett w Massachusetts; data to rocznica śmierci Pickett. W 2010 r. dzień obchodzono w ponad 185 miastach.

Dzień Industrializacji Afryki

Dzień ustanowiono w ramach Drugiej Dekady Rozwoju Przemysłowego Afryki (1991–2000); od 2018 r. obchody trwają cały tydzień, a ONZ ogłosiła lata 2016–2025 Trzecią Dekadą Rozwoju Przemysłowego Afryki.

Światowy Dzień Telewizji

Data upamiętnia pierwsze Światowe Forum Telewizji, które odbyło się w siedzibie ONZ w Nowym Jorku 21–22 listopada 1996 r. Przy głosowaniu nad rezolucją 11 państw wstrzymało się od głosu, a Niemcy uznały kolejny dzień medialny za zbędny.

Dzień Pracownika Socjalnego

Zapis wprowadziła już ustawa o pomocy społecznej z 29 listopada 1990 r., a utrzymała ustawa z 12 marca 2004 r. (art. 121 ust. 4). Nie jest to dzień wolny od pracy.

Uroczystość Jezusa Chrystusa, Króla Wszechświata

Uroczystość zamyka rok liturgiczny w Kościele katolickim; tydzień później rozpoczyna się Adwent.

Dzień Świętej Cecylii — patronki muzyków

Cecylia zmarła ok. 230 r.; według tradycji podczas jej ślubu, gdy grali muzycy, „śpiewała w sercu Panu”, stąd patronat nad muzykami, chórzystami, organistami i lutnikami. W jej dzień odbywają się koncerty i festiwale muzyczne.

Dzień Fibonacciego

Obchodzą je głównie szkoły i biblioteki uczelniane, ale nie udało się ustalić inicjatora ani roku powstania. Ciąg, w którym każdy wyraz jest sumą dwóch poprzednich, Leonardo z Pizy (Fibonacci) opisał na przykładzie rozmnażania się królików.

Bez osobnej strony: nie znamy źródła

Katarzynki

Według tradycji młodzi mężczyźni wróżyli tego wieczoru o ożenku, głównie ze snów. Św. Katarzyna była patronką kawalerów szukających żony; jej kult był najsilniejszy w średniowieczu.

Dzień Ewolucji

Obchody tej rocznicy mają ponad stuletnią tradycję, choć nazwa „Evolution Day” pojawiła się dopiero pod koniec XX w. Bardziej znany jest Dzień Darwina 12 lutego, w urodziny przyrodnika.

Światowy Dzień Bliźniąt Syjamskich

Bliźnięta syjamskie rodzą się szacunkowo raz na 50 tys. porodów, a odsetek martwych urodzeń sięga ok. 60%. ONZ zwraca uwagę na brak rzetelnych danych i potrzebę włączenia społecznego takich osób.

Międzynarodowy Dzień Eliminacji Przemocy wobec Kobiet

Zgromadzenie Ogólne ONZ wyznaczyło 25 listopada rezolucją 54/134. Kampania UNiTE co roku ma swoje hasło — w 2025 r. dotyczyło przemocy cyfrowej („#NoExcuse”); symbolem obchodów jest kolor pomarańczowy.

Dzień Kolejarza

Kolejarze świętują w dniu swojej patronki, św. Katarzyny Aleksandryjskiej; obchody organizują spółki kolejowe i związki zawodowe.

Święto Dziękczynienia (Thanksgiving, USA)

Współczesne ogólnokrajowe święto ogłosił Abraham Lincoln w 1863 r., a czwarty czwartek listopada stał się jednolitą datą w 1941 r. Symbolem jest rodzinny obiad z indykiem, sosem żurawinowym i ciastem dyniowym; dzień później zaczyna się Black Friday.

Światowy Dzień Zrównoważonego Transportu

Według ONZ przesiadka z samochodu do transportu publicznego może zmniejszyć emisję o 2,2 t CO₂ rocznie na osobę. Zgromadzenie Ogólne ogłosiło też pierwszą Dekadę Zrównoważonego Transportu, rozpoczętą w 2026 r.

Black Friday (Czarny Piątek)

W USA to tradycyjnie najbardziej ruchliwy dzień zakupów w roku i początek sezonu przedświątecznego; nazwę spopularyzowała policja w Filadelfii, a później tłumaczono ją przejściem sklepów „z czerwonych na czarne” liczby. W Polsce zwyczaj przyjął się na szerszą skalę od 2011 r.

Międzynarodowy Dzień Eliminacji Małżeństw Dzieci, Wczesnych i Przymusowych

To jeden z najmłodszych dni na liście ONZ, poświęcony likwidacji małżeństw dzieci oraz małżeństw wczesnych i przymusowych.

Dzień bez Kupowania (Buy Nothing Day)

Akcję wymyślił artysta Ted Dave, a wypromował kanadyjski magazyn Adbusters; w 2001 r. obchodzono ją w ponad 35 krajach. Uczestnicy przez dobę nic nie kupują, część oddaje w zamian ciepłą odzież potrzebującym.

Adwent — I niedziela Adwentu

Adwent (łac. adventus — przyjście) to w Kościołach zachodnich okres liturgiczny poprzedzający Boże Narodzenie, czas oczekiwania na przyjście Chrystusa. Pierwsza niedziela Adwentu otwiera nowy rok liturgiczny.

Dzień Podchorążego

Powstanie listopadowe przeciw Imperium Rosyjskiemu wybuchło w nocy z 29 na 30 listopada 1830 r. i trwało do 21 października 1831 r. W rocznicę jego wybuchu Wojsko Polskie obchodzi Dzień Podchorążego.

Międzynarodowy Dzień Solidarności z Narodem Palestyńskim

Zgromadzenie Ogólne wezwało do obchodów w 1977 r.; pierwszy raz odbyły się w 1978 r. Wydarzenia organizuje się w siedzibie ONZ w Nowym Jorku oraz w biurach w Genewie, Wiedniu i Nairobi.

Dzień Świętego Andrzeja (Szkocja)

Święty Andrzej, który według Nowego Testamentu przyprowadził do Jezusa swego brata Piotra, jest patronem Szkocji. Szkocki parlament przyjął w 2007 r. St Andrew’s Day Bank Holiday (Scotland) Act. W Polsce wieczór przed tym dniem to andrzejki.

Dzień Pamięci Wszystkich Ofiar Broni Chemicznej

O obchodach zdecydowała 20. sesja Konferencji Państw-Stron Konwencji o zakazie broni chemicznej; dzień obchodzony jest od 2005 r. Konwencja weszła w życie 29 kwietnia 1997 r.