HistoriaSkąd się wzięło
Zaczęło się od męczenników. W okresie prześladowań było ich tylu, że nie dało się każdemu wyznaczyć osobnego dnia, więc Kościoły lokalne ustanawiały wspólne wspomnienie. Efrem Syryjczyk zanotował w połowie IV wieku, że w Edessie wspominano wszystkich męczenników 13 maja; w Antiochii i Konstantynopolu obchodzono je w niedzielę po Zesłaniu Ducha Świętego.[2][3]
Na Zachodzie papież Bonifacy IV 13 maja 609 lub 610 roku poświęcił rzymski Panteon Matce Bożej i wszystkim męczennikom. Grzegorz III (731–741) poświęcił wszystkim świętym kaplicę w bazylice św. Piotra i ustalił rocznicę na 1 listopada, a Grzegorz IV (827–844) rozszerzył te obchody na cały Kościół.[2] W 835 roku zwrócił się w tej sprawie do cesarza Ludwika Pobożnego.[3]
Sykstus IV dodał do uroczystości oktawę, a Pius XII w 1955 roku zniósł zarówno oktawę, jak i wigilię święta.[2][3] Część badaczy wiąże datę 1 listopada z jesiennymi obrzędami ku czci zmarłych u Celtów (Samhain), ale to hipoteza, nie ustalony fakt.[3]
IdeaO co w nim chodzi
To uroczystość ku czci wszystkich, którzy osiągnęli zbawienie, także tych, których imion nikt nie zna i którzy nie mają własnego dnia w kalendarzu.[2][3] Czytania mszalne opierają się na 7. rozdziale Apokalipsy św. Jana, o „wielkim tłumie, którego nie mógł nikt policzyć”.[3]
Treściowo łączy się z następnym dniem: 2 listopada Kościół obchodzi Dzień Zaduszny, poświęcony modlitwie za wszystkich wiernych zmarłych.[4] W Kościele prawosławnym 1 listopada nie ma tradycji modlitwy za zmarłych.[3]
PolskaW Polsce
1 listopada jest dniem wolnym od pracy: wymienia go art. 1 ustawy z 18 stycznia 1951 roku o dniach wolnych od pracy.[1] Był wolny także w PRL, ale władze akcentowały wtedy świecki charakter dnia i nazywały go Świętem Zmarłych albo Dniem Zmarłych i Poległych.[3]
Polacy odwiedzają w tych dniach cmentarze, porządkują groby bliskich, przynoszą kwiaty i zapalają znicze. Odwiedziny trwają zwykle przez oba dni, 1 i 2 listopada.[3]
PomysłyJak świętować
01
Odwiedź groby dzień wcześniej
Sprzątanie pomnika i wymiana kwiatów 31 października oszczędzą tłoku przy bramach i na parkingach.
02
Zapal znicz na zapomnianym grobie
Na każdym cmentarzu są groby, do których nikt już nie przychodzi. Jeden znicz wystarczy.
03
Spisz historię rodziny
Przy grobach dziadków zapytaj starszych o daty, imiona i miejsca. Zapisz od razu w telefonie.
04
Wybierz znicz z wkładem
Szklany znicz na wymienne wkłady posłuży kilka lat i zostawi mniej odpadów niż plastikowe.
CiekawostkaPrawda czy mit
Sprawdź się
Wszystkich Świętych to święto zmarłych.
KrótkoPytania i odpowiedzi
Czy 1 listopada jest dniem wolnym od pracy?
Tak. Wszystkich Świętych wymienia art. 1 ustawy z 18 stycznia 1951 roku o dniach wolnych od pracy.
Czy Zaduszki, 2 listopada, są dniem wolnym?
Nie. 2 listopada nie ma w ustawowym katalogu dni wolnych od pracy.
Dlaczego Wszystkich Świętych wypada 1 listopada?
Datę ustalił papież Grzegorz III, który poświęcił wszystkim świętym kaplicę w bazylice św. Piotra; Grzegorz IV rozszerzył obchody na cały Kościół.
BibliografiaŹródła
- Dziennik Ustaw RP (Sejm RP): „Ustawa z dnia 18 stycznia 1951 r. o dniach wolnych od pracy – tekst jednolity (Dz.U. 2025 poz. 296)”. api.sejm.gov.pl Dostęp: 28.10.2026↩
- New Advent: „All Saints’ Day (Catholic Encyclopedia, 1907)”. newadvent.org Dostęp: 28.10.2026↩
- Wikipedia (pl): „Uroczystość Wszystkich Świętych”. pl.wikipedia.org Dostęp: 28.10.2026↩
- Wikipedia (pl): „Zaduszki”. pl.wikipedia.org Dostęp: 28.10.2026↩