HistoriaSkąd się wzięło
Marcin urodził się w 316 albo 336 roku w Sabarii w rzymskiej Panonii, dziś węgierskim Szombathely. Ojciec, sam były żołnierz, oddał go do wojska i Marcin służył w gwardii cesarskiej. W czasie służby przyjął chrzest, a później został biskupem Tours. Zmarł 8 listopada 397 roku w Candes; jego ciało przewieziono Loarą do Tours i pochowano 11 listopada. Ta data stała się dniem jego wspomnienia.[2]
W ikonografii Marcin to legionista na białym koniu, który mieczem odcina część płaszcza i daje ją biedakowi.[2] Jest patronem m.in. żołnierzy, jeźdźców, podróżnych, krawców, żebraków i właścicieli winnic. We Francji, Niemczech i Austrii jego święto obchodzi się 11 listopada, a na Węgrzech, gdzie się urodził, 8 i 9 listopada.[1]
IdeaO co w nim chodzi
W Kościele katolickim 11 listopada to wspomnienie liturgiczne św. Marcina.[2] W wielu miastach Niemiec i Niderlandów dzieci wychodzą wieczorem na pochody z lampionami, które wcześniej robią w szkole, i śpiewają piosenki o świętym; na czele pochodu jedzie czasem jeździec przebrany za Marcina.[5]
PolskaW Polsce: rogale świętomarcińskie
W Poznaniu i części Wielkopolski 11 listopada piecze się rogale z nadzieniem z białego maku; są głównym przysmakiem imienin ulicy Święty Marcin. Najstarsza znana reklama rogala świętomarcińskiego ukazała się w „Dzienniku Poznańskim” w 1860 roku.[3]
Popularna legenda wiąże obecną tradycję z rokiem 1891: proboszcz parafii św. Marcina ks. Jan Lewicki zaapelował, by wzorem patrona zrobić coś dla biednych, a cukiernik Józef Melzer przekonał szefa do wskrzeszenia dawnego wypieku. Bogatsi kupowali rogale, ubodzy dostawali je za darmo. W 1901 roku zwyczaj przejęło Stowarzyszenie Cukierników.[3]
30 października 2008 roku rozporządzeniem Komisji (WE) nr 1070/2008 nazwę „Rogal świętomarciński” wpisano do unijnego rejestru chronionych oznaczeń geograficznych.[4] Żeby sprzedawać rogale pod tą nazwą, cukiernia musi też mieć certyfikat Kapituły Poznańskiego Tradycyjnego Rogala Świętomarcińskiego; w 2015 roku miało go 101 piekarni i cukierni.[3]
Dla dzieciW przedszkolu i szkole
Dla dzieci Wiek: 3–10 lat. Więcej takich świąt: Święta dla dzieci.
01
Lampiony ze słoików
Słoik oklejony bibułą, drucik na uchwyt i świeczka LED w środku. Potem krótki pochód po korytarzu albo podwórku.
02
Rogaliki z masy solnej
Dzieci wałkują, zwijają rogaliki i ozdabiają je „makiem” z czarnej kaszki. Po wyschnięciu malują.
03
Płaszcz na pół
Scenka z kawałkiem materiału i papierowym mieczem: Marcin dzieli się płaszczem z ubogim. Rozmowa o dzieleniu się.
04
Podkowa na szczęście
Z kartonu i sreberka. Według dawnej interpretacji kształt rogala przypomina podkowę zgubioną przez konia świętego.
PomysłyJak świętować
01
Kup rogala z certyfikatem
Szukaj w cukierni certyfikatu Kapituły i znaku chronionego oznaczenia geograficznego na opakowaniu.
02
Upiecz własnego
Ciasto półfrancuskie i nadzienie z białego maku z bakaliami. Nazwy „świętomarciński” użyć wtedy nie można, ale smak zostaje.
03
Podziel się jak Marcin
Poznańska Caritas od 2007 roku rozprowadza rogale na cele dobroczynne. Kup jeden więcej i oddaj.
04
Imieniny ulicy Święty Marcin
Poznań obchodzi 11 listopada imieniny ulicy noszącej imię patrona; to główna okazja do jedzenia rogali.
CiekawostkaPrawda czy mit
KrótkoPytania i odpowiedzi
Dlaczego dzień św. Marcina wypada 11 listopada?
To rocznica pogrzebu św. Marcina w Tours w 397 roku; zmarł 8 listopada w Candes.
Czym nadziewa się rogal świętomarciński?
Masą z białego maku z cukrem, okruchami ciasta, orzechami, rodzynkami i owocami; ciasto jest półfrancuskie.
Czy 11 listopada to tylko dzień św. Marcina?
Nie. Tego samego dnia Polska obchodzi Narodowe Święto Niepodległości; w Poznaniu oba święta łączą się w jeden dzień obchodów.
BibliografiaŹródła
- Wikipedia (pl): „Dzień Świętego Marcina”. pl.wikipedia.org Dostęp: 28.10.2026↩
- Wikipedia (pl): „Marcin z Tours”. pl.wikipedia.org Dostęp: 28.10.2026↩
- Wikipedia (pl): „Rogal świętomarciński”. pl.wikipedia.org Dostęp: 28.10.2026↩
- Dziennik Urzędowy UE L 290 (kopia: inforlex.pl): „Rozporządzenie Komisji (WE) nr 1070/2008 z dnia 30 października 2008 r. rejestrujące nazwę „Rogal świętomarciński” (ChOG)”. inforlex.pl Dostęp: 28.10.2026↩
- Wikipedia (en): „St. Martin’s Day”. en.wikipedia.org Dostęp: 28.10.2026↩