Zdrowie dla dzieci

Światowy Dzień Zespołu Downa

Dzień ONZ poświęcony prawom i włączeniu społecznemu osób z zespołem Downa, obchodzony 21 marca od 2012 roku. Data 21.03 odpowiada trzem kopiom 21. chromosomu, a symbolem dnia są kolorowe skarpetki nie do pary.

21 marca, co roku

W 2027 r.: niedziela · za 121 dni

Oficjalne · Zgromadzenie Ogólne ONZ, 2011

HistoriaSkąd się wzięło

Zespół Downa jako pierwszy opisał klinicznie angielski lekarz John Langdon Down w 1866 roku. Jego przyczynę — dodatkową kopię chromosomu 21 — ustalił francuski genetyk Jérôme Lejeune; Francuska Akademia Nauk opublikowała tę pracę 26 stycznia 1959 roku.[3] Rezolucja ONZ opisuje zespół Downa jako naturalnie występujący układ chromosomów, który od zawsze jest częścią ludzkiej kondycji, występuje we wszystkich regionach świata i w różnym stopniu wpływa na sposób uczenia się, cechy fizyczne lub zdrowie.[1]

Dzień zaczął się oddolnie. Według Polskiego Radia proklamowało go w 2005 roku Europejskie Stowarzyszenie Zespołu Downa[4], a w latach 2006–2010 jego stronę internetową prowadziło w imieniu Down Syndrome International (DSi) stowarzyszenie z Singapuru. Kampanię o uznanie dnia przez ONZ rozpoczęła brazylijska federacja stowarzyszeń zespołu Downa razem z siecią DSi; petycję DSi w dwa tygodnie podpisało ponad 12 tys. osób.[2]

Po wspólnych staraniach Brazylii i Polski III Komitet Zgromadzenia Ogólnego przyjął projekt rezolucji w drodze konsensusu 10 listopada 2011 roku; współautorami było 78 państw.[2] 19 grudnia 2011 roku Zgromadzenie Ogólne przyjęło rezolucję 66/149, która ustanawia 21 marca Światowym Dniem Zespołu Downa, obchodzonym co roku od 2012 roku, i zachęca państwa do budowania świadomości społecznej, także na poziomie rodzin.[1]

Oś czasu: 1866 Opis kliniczny, 1959 Dodatkowy chromosom 21, 2005 Proklamacja w Europie, 2011 Rezolucja ONZ 66/149, 2012 Pierwsze obchody ONZ93 lata46 lat6 lat1 rok1866Opis klinicznyJohn Langdon Down1959Dodatkowychromosom 21Jérôme Lejeune2005Proklamacja wEuropieEuropejskieStowarzyszenieZespołu Downa2011Rezolucja ONZ66/14919.12 · inicjatywaBrazylii i Polski2012Pierwszeobchody ONZ21.03Oś czasu: 1866 Opis kliniczny, 1959 Dodatkowy chromosom 21, 2005 Proklamacja w Europie, 2011 Rezolucja ONZ 66/149, 2012 Pierwsze obchody ONZ93 lata46 lat6 lat1 rok18661959200520112012Opis klinicznyJohn Langdon DownDodatkowy chromosom 21Jérôme LejeuneProklamacja w EuropieEuropejskie StowarzyszenieZespołu DownaRezolucja ONZ 66/14919.12 · inicjatywa Brazylii iPolskiPierwsze obchody ONZ21.03
Od 1866 do 2012 roku. Odstępy na osi nie są proporcjonalne do liczby lat; znak „//” oznacza długą przerwę.
21/3trzy kopie chromosomu 21
78państw współautorów rezolucji w III Komitecie ONZ
12 tys.+podpisów pod petycją DSi w dwa tygodnie
1 na 700urodzeń w USA (szacunek CDC)

IdeaO co w nim chodzi

Data nie jest przypadkowa: 21 marca, czyli 21/3, odpowiada trzem kopiom chromosomu 21, typowym dla zespołu Downa. Każdego roku DSi ogłasza hasło przewodnie; w 2026 roku brzmiało ono „Together Against Loneliness” (Razem przeciw samotności) i dotyczyło tego, jak samotność dotyka osoby z zespołem Downa i co społeczność może z tym zrobić.[2] W Stanach Zjednoczonych zespół Downa występuje według szacunków CDC mniej więcej raz na 700 urodzeń.[3]

Najbardziej rozpoznawalnym znakiem dnia są kolorowe skarpetki nie do pary. Mają przypominać o dodatkowym chromosomie i o barierach, na jakie osoby z zespołem Downa wciąż trafiają w codziennym życiu.[4] Uczestnicy akcji fotografują się w nich, publikują nagrania w sieci i nominują kolejne osoby.[5]

PolskaW Polsce

Polska była jednym z dwóch państw, które przeprowadziły rezolucję przez ONZ.[2] W kraju dzień organizują przede wszystkim stowarzyszenia rodziców, zrzeszone m.in. w Koalicji 21. W 2015 roku warszawskie stowarzyszenie „Bardziej Kochani” zaprosiło na pokaz filmu w kinie Muranów i rozdawało jabłka z logo dnia na placu Zamkowym, w Krakowie odbył się piknik rodzinny, a w lubelskim Teatrze im. Andersena spektakl i koncerty.[5] W 2025 roku akcję skarpetek promowało w mediach społecznościowych Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej pod hasłem #ZespółKolorowychSkarpetek.[4]

Dla dzieciW przedszkolu i szkole

Dla dzieci Wiek: 3–12 lat. Więcej takich świąt: Święta dla dzieci.

01

Dzień skarpetek nie do pary

Każdy przychodzi w dwóch różnych skarpetkach. Na początku zajęć oglądamy je w kręgu: wszystkie są inne i każda jest w porządku.

02

Zaprojektuj skarpetkę

Kontur skarpetki na kartce i kredki: każde dziecko robi własny, niepowtarzalny wzór. Z prac powstaje „sznur na pranie” w sali.

03

Rozmowa o różnorodności

Krótka rozmowa o tym, że ludzie różnią się wyglądem, tempem nauki i tym, co lubią, a przyjaźń nie wymaga, by wszyscy byli tacy sami.

04

Wspólna zabawa z sąsiednią grupą

Jeśli w okolicy działa przedszkole lub klasa integracyjna, zaproście ją na wspólne zajęcia ruchowe albo plastyczne.

PomysłyJak świętować

01

Załóż skarpetki nie do pary

Najprostszy gest solidarności. Zrób zdjęcie, opublikuj je i zaproś do akcji kolejne osoby.

02

Wesprzyj lokalne stowarzyszenie

Organizacje rodziców osób z zespołem Downa działają w wielu miastach. Wsparcie to czas, umiejętności albo darowizna.

03

Przyjdź na wydarzenie

Pikniki, spektakle, pokazy filmów i spacery w kolorowych skarpetkach odbywają się w marcu w wielu miastach.

04

Sprawdź język, którego używasz

Mów „osoba z zespołem Downa”, a nie określeniami z XIX wieku. Pierwotny termin Langdona Downa jest dziś uznawany za niedopuszczalny.

CiekawostkaPrawda czy mit

Sprawdź się

Światowy Dzień Zespołu Downa wymyśliła ONZ.

KrótkoPytania i odpowiedzi

Dlaczego Dzień Zespołu Downa jest 21 marca?

Bo zapis 21/3 odpowiada trzem kopiom chromosomu 21, które są przyczyną zespołu Downa.

Dlaczego zakłada się kolorowe skarpetki nie do pary?

Skarpetki nie do pary są symbolem dnia: nawiązują do dodatkowego chromosomu i wyrażają solidarność z osobami z zespołem Downa.

Od kiedy obchodzi się dzień oficjalnie?

Od 2012 roku, na mocy rezolucji Zgromadzenia Ogólnego ONZ z 19 grudnia 2011 roku. Wcześniej obchodziły go organizacje pozarządowe.

BibliografiaŹródła

  1. Zgromadzenie Ogólne ONZ: „Resolution 66/149. World Down Syndrome Day (A/RES/66/149)”. documents.un.org Dostęp: 18.11.2026↩
  2. Down Syndrome International: „About World Down Syndrome Day”. worlddownsyndromeday.org Dostęp: 18.11.2026↩
  3. The Embryo Project Encyclopedia, Arizona State University: „Trisomy 21 (Down Syndrome)”. embryo.asu.edu Dostęp: 18.11.2026↩
  4. Polskie Radio, 21.03.2025: „World Down Syndrome Day: mismatched socks symbolize solidarity”. polskieradio.pl Dostęp: 18.11.2026↩
  5. Medycyna Praktyczna (mp.pl), 20.03.2015: „Światowy Dzień Zespołu Downa obchodzony po raz 10.”. mp.pl Dostęp: 18.11.2026↩

Tego samego dnia
21 marca świętujemy też

Cały 21 marca
Zwyczajowe· dzieje.pl

Dzień Wagarowicza

Zwyczaj opuszczania lekcji 21 marca, w pierwszy dzień kalendarzowej wiosny. Według dzieje.pl nazwa przyjęła się w połowie lat 80. XX wieku; nie jest to dzień wolny od zajęć.

Czytaj historię →
Zwyczajowe· dzieje.pl (PAP), 20.03.2011

Topienie Marzanny dla dzieci

Dawniej obrzęd odbywał się w czwartą niedzielę Wielkiego Postu, zwaną białą, czarną lub śmiertną; z 21 marca związano go w drugiej połowie XX wieku, najpierw jako szkolną zabawę. Już w 1420 roku synod poznański nakazał duchownym nie dopuszczać do topienia „śmierci”.

Czytaj historię →
Oficjalne· UNESCO

Światowy Dzień Poezji dla dzieci

UNESCO przyjęło 21 marca jako Światowy Dzień Poezji na 30. sesji Konferencji Generalnej w Paryżu w 1999 roku.

Bez osobnej strony
Oficjalne· un.org

Międzynarodowy Dzień Lasów dla dzieci

Zgromadzenie Ogólne ONZ proklamowało 21 marca Międzynarodowym Dniem Lasów w 2012 roku (A/RES/67/200); obchody koordynuje FAO.

Bez osobnej strony