HistoriaSkąd się wzięło
Zespół Downa jako pierwszy opisał klinicznie angielski lekarz John Langdon Down w 1866 roku. Jego przyczynę — dodatkową kopię chromosomu 21 — ustalił francuski genetyk Jérôme Lejeune; Francuska Akademia Nauk opublikowała tę pracę 26 stycznia 1959 roku.[3] Rezolucja ONZ opisuje zespół Downa jako naturalnie występujący układ chromosomów, który od zawsze jest częścią ludzkiej kondycji, występuje we wszystkich regionach świata i w różnym stopniu wpływa na sposób uczenia się, cechy fizyczne lub zdrowie.[1]
Dzień zaczął się oddolnie. Według Polskiego Radia proklamowało go w 2005 roku Europejskie Stowarzyszenie Zespołu Downa[4], a w latach 2006–2010 jego stronę internetową prowadziło w imieniu Down Syndrome International (DSi) stowarzyszenie z Singapuru. Kampanię o uznanie dnia przez ONZ rozpoczęła brazylijska federacja stowarzyszeń zespołu Downa razem z siecią DSi; petycję DSi w dwa tygodnie podpisało ponad 12 tys. osób.[2]
Po wspólnych staraniach Brazylii i Polski III Komitet Zgromadzenia Ogólnego przyjął projekt rezolucji w drodze konsensusu 10 listopada 2011 roku; współautorami było 78 państw.[2] 19 grudnia 2011 roku Zgromadzenie Ogólne przyjęło rezolucję 66/149, która ustanawia 21 marca Światowym Dniem Zespołu Downa, obchodzonym co roku od 2012 roku, i zachęca państwa do budowania świadomości społecznej, także na poziomie rodzin.[1]
IdeaO co w nim chodzi
Data nie jest przypadkowa: 21 marca, czyli 21/3, odpowiada trzem kopiom chromosomu 21, typowym dla zespołu Downa. Każdego roku DSi ogłasza hasło przewodnie; w 2026 roku brzmiało ono „Together Against Loneliness” (Razem przeciw samotności) i dotyczyło tego, jak samotność dotyka osoby z zespołem Downa i co społeczność może z tym zrobić.[2] W Stanach Zjednoczonych zespół Downa występuje według szacunków CDC mniej więcej raz na 700 urodzeń.[3]
Najbardziej rozpoznawalnym znakiem dnia są kolorowe skarpetki nie do pary. Mają przypominać o dodatkowym chromosomie i o barierach, na jakie osoby z zespołem Downa wciąż trafiają w codziennym życiu.[4] Uczestnicy akcji fotografują się w nich, publikują nagrania w sieci i nominują kolejne osoby.[5]
PolskaW Polsce
Polska była jednym z dwóch państw, które przeprowadziły rezolucję przez ONZ.[2] W kraju dzień organizują przede wszystkim stowarzyszenia rodziców, zrzeszone m.in. w Koalicji 21. W 2015 roku warszawskie stowarzyszenie „Bardziej Kochani” zaprosiło na pokaz filmu w kinie Muranów i rozdawało jabłka z logo dnia na placu Zamkowym, w Krakowie odbył się piknik rodzinny, a w lubelskim Teatrze im. Andersena spektakl i koncerty.[5] W 2025 roku akcję skarpetek promowało w mediach społecznościowych Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej pod hasłem #ZespółKolorowychSkarpetek.[4]
Dla dzieciW przedszkolu i szkole
Dla dzieci Wiek: 3–12 lat. Więcej takich świąt: Święta dla dzieci.
01
Dzień skarpetek nie do pary
Każdy przychodzi w dwóch różnych skarpetkach. Na początku zajęć oglądamy je w kręgu: wszystkie są inne i każda jest w porządku.
02
Zaprojektuj skarpetkę
Kontur skarpetki na kartce i kredki: każde dziecko robi własny, niepowtarzalny wzór. Z prac powstaje „sznur na pranie” w sali.
03
Rozmowa o różnorodności
Krótka rozmowa o tym, że ludzie różnią się wyglądem, tempem nauki i tym, co lubią, a przyjaźń nie wymaga, by wszyscy byli tacy sami.
04
Wspólna zabawa z sąsiednią grupą
Jeśli w okolicy działa przedszkole lub klasa integracyjna, zaproście ją na wspólne zajęcia ruchowe albo plastyczne.
PomysłyJak świętować
01
Załóż skarpetki nie do pary
Najprostszy gest solidarności. Zrób zdjęcie, opublikuj je i zaproś do akcji kolejne osoby.
02
Wesprzyj lokalne stowarzyszenie
Organizacje rodziców osób z zespołem Downa działają w wielu miastach. Wsparcie to czas, umiejętności albo darowizna.
03
Przyjdź na wydarzenie
Pikniki, spektakle, pokazy filmów i spacery w kolorowych skarpetkach odbywają się w marcu w wielu miastach.
04
Sprawdź język, którego używasz
Mów „osoba z zespołem Downa”, a nie określeniami z XIX wieku. Pierwotny termin Langdona Downa jest dziś uznawany za niedopuszczalny.
CiekawostkaPrawda czy mit
Sprawdź się
Światowy Dzień Zespołu Downa wymyśliła ONZ.
KrótkoPytania i odpowiedzi
Dlaczego Dzień Zespołu Downa jest 21 marca?
Bo zapis 21/3 odpowiada trzem kopiom chromosomu 21, które są przyczyną zespołu Downa.
Dlaczego zakłada się kolorowe skarpetki nie do pary?
Skarpetki nie do pary są symbolem dnia: nawiązują do dodatkowego chromosomu i wyrażają solidarność z osobami z zespołem Downa.
Od kiedy obchodzi się dzień oficjalnie?
Od 2012 roku, na mocy rezolucji Zgromadzenia Ogólnego ONZ z 19 grudnia 2011 roku. Wcześniej obchodziły go organizacje pozarządowe.
BibliografiaŹródła
- Zgromadzenie Ogólne ONZ: „Resolution 66/149. World Down Syndrome Day (A/RES/66/149)”. documents.un.org Dostęp: 18.11.2026↩
- Down Syndrome International: „About World Down Syndrome Day”. worlddownsyndromeday.org Dostęp: 18.11.2026↩
- The Embryo Project Encyclopedia, Arizona State University: „Trisomy 21 (Down Syndrome)”. embryo.asu.edu Dostęp: 18.11.2026↩
- Polskie Radio, 21.03.2025: „World Down Syndrome Day: mismatched socks symbolize solidarity”. polskieradio.pl Dostęp: 18.11.2026↩
- Medycyna Praktyczna (mp.pl), 20.03.2015: „Światowy Dzień Zespołu Downa obchodzony po raz 10.”. mp.pl Dostęp: 18.11.2026↩