Zdrowie

Światowy Dzień Krwiodawcy

Dzień podziękowań dla dawców krwi, obchodzony 14 czerwca — w urodziny Karla Landsteinera, odkrywcy układu grup krwi AB0. Pierwszy raz zorganizowany w 2004 roku, od 2005 roku stały dzień Światowej Organizacji Zdrowia.

14 czerwca, co roku

W 2027 r.: poniedziałek · za 206 dni

Oficjalne · WHO z IFRC, IFBDO i ISBT, 2004

HistoriaSkąd się wzięło

Pierwszy Światowy Dzień Krwiodawcy zorganizowano w 2004 roku. Przygotowały go Światowa Organizacja Zdrowia i trzy partnerskie organizacje: Międzynarodowa Federacja Stowarzyszeń Czerwonego Krzyża i Czerwonego Półksiężyca, Międzynarodowa Federacja Organizacji Dawców Krwi (IFBDO) oraz Międzynarodowe Towarzystwo Przetaczania Krwi (ISBT).[3] Rok później, w 2005 roku, 58. Światowe Zgromadzenie Zdrowia uczyniło go corocznym, globalnym dniem obchodów.[2]

Data 14 czerwca to urodziny Karla Landsteinera, uważanego za „ojca” nowoczesnej transfuzji krwi.[2] Urodził się w 1868 roku w Baden pod Wiedniem. W 1901 roku opisał grupy krwi układu AB0, a w 1930 roku otrzymał za to Nagrodę Nobla z fizjologii lub medycyny; w 1937 roku razem z Alexandrem Wienerem zidentyfikował czynnik Rh.[5] Dopiero znajomość grup krwi pozwoliła bezpiecznie przetaczać krew między ludźmi.

Oś czasu: 1868 Urodziny Landsteinera, 1901 Grupy krwi AB0, 1930 Nagroda Nobla, 1935 Pierwsza placówka w Polsce, 2004 Pierwszy Dzień Krwiodawcy, 2005 Decyzja Zgromadzenia Zdrowia33 lata29 lat5 lat69 lat1 rok1868UrodzinyLandsteinera14.06 · Badenpod Wiedniem1901Grupy krwi AB0odkrycieLandsteinera1930Nagroda Nobladla Landsteinera1935Pierwszaplacówka wPolsceInstytut przyul. Smolnej 6 wWarszawie2004Pierwszy DzieńKrwiodawcyWHO, IFRC,IFBDO, ISBT2005DecyzjaZgromadzeniaZdrowiaświęto coroczneOś czasu: 1868 Urodziny Landsteinera, 1901 Grupy krwi AB0, 1930 Nagroda Nobla, 1935 Pierwsza placówka w Polsce, 2004 Pierwszy Dzień Krwiodawcy, 2005 Decyzja Zgromadzenia Zdrowia33 lata29 lat5 lat69 lat1 rok186819011930193520042005Urodziny Landsteinera14.06 · Baden pod WiedniemGrupy krwi AB0odkrycie LandsteineraNagroda Nobladla LandsteineraPierwsza placówka w PolsceInstytut przy ul. Smolnej 6 wWarszawiePierwszy Dzień KrwiodawcyWHO, IFRC, IFBDO, ISBTDecyzja ZgromadzeniaZdrowiaświęto coroczne
Od 1868 do 2005 roku. Odstępy na osi nie są proporcjonalne do liczby lat; znak „//” oznacza długą przerwę.

IdeaO co w nim chodzi

WHO wskazuje trzy cele: przypomnieć, że systemy ochrony zdrowia stale potrzebują bezpiecznej krwi i jej składników, podziękować dobrowolnym, nieodpłatnym dawcom i pokazać, że sprawna służba krwi jest jednym z filarów skutecznego systemu ochrony zdrowia. Co roku dzień ma inne hasło; w 2026 roku brzmiało ono „One Drop of Humanity. Give Blood. Save Lives.” (Kropla człowieczeństwa. Oddaj krew. Ratuj życie).[1]

Dostęp do krwi na świecie jest bardzo nierówny. Według danych WHO za 2023 rok co roku pobiera się ok. 120,4 mln donacji, z czego 36% w krajach o wysokim dochodzie, w których mieszka 15% ludności świata. Na 1000 mieszkańców przypada tam 28,9 donacji, a w krajach o niskim dochodzie tylko 4,5. W 70 krajach całą lub niemal całą krew (ponad 99%) oddają dobrowolni, nieodpłatni dawcy.[4]

120,4 mlndonacji krwi rocznie na świecie (dane WHO za 2023)
28,9 vs 4,5donacji na 1000 mieszkańców: kraje bogate vs najbiedniejsze
651,4 tys.krwiodawców w Polsce w 2024 roku
ok. 450 mlkrwi pobiera się podczas jednej donacji

PolskaW Polsce

Polskie krwiodawstwo zaczęło się w 1935 roku, gdy z inicjatywy Polskiego Czerwonego Krzyża przy ul. Smolnej 6 w Warszawie powstał Instytut Pobierania i Konserwacji Krwi, kierowany przez Henryka Gnoińskiego. W latach 1947–1949 PCK otworzył stacje krwiodawstwa w ośmiu miastach, a od 2006 roku całość koordynuje Narodowe Centrum Krwi. W 90. rocznicę, 12 lutego 2025 roku, Senat przyjął uchwałę z podziękowaniem dla PCK i honorowych dawców.[8]

Według GUS w 2024 roku krew oddało 651,4 tys. osób, o 11,2 tys. więcej niż rok wcześniej; pobrano ponad 1,5 mln donacji krwi i jej składników. Na 10 tys. mieszkańców przypadało 173 krwiodawców, a ponad 80% z nich oddawało krew wielokrotnie.[9] Dawcą może zostać osoba w wieku 18–65 lat, w dobrym zdrowiu i ważąca co najmniej 50 kg; oddanie jednej jednostki krwi pełnej, ok. 450 ml, trwa ok. 10 minut.[6] Honorowemu dawcy przysługuje zwolnienie z pracy w dniu donacji i w dniu następnym, a kobiety po oddaniu 5 litrów i mężczyźni po 6 litrach otrzymują tytuł Zasłużonego Honorowego Dawcy Krwi.[7]

PomysłyJak świętować

01

Oddaj krew po raz pierwszy

Wystarczy dowód osobisty. Narodowe Centrum Krwi radzi dzień wcześniej wypić ok. 2 litrów płynów, wyspać się, a przed wizytą zjeść lekki, niskotłuszczowy posiłek.

02

Przyprowadź znajomego

Pierwsza wizyta w centrum krwiodawstwa jest łatwiejsza we dwoje. Umówcie się na wspólny termin w najbliższym RCKiK albo w krwiobusie.

03

Zajrzyj na stronę RCKiK

Zanim pójdziesz, sprawdź na stronie regionalnego centrum krwiodawstwa godziny pracy, trasy krwiobusów i aktualne potrzeby.

04

Podziękuj dawcy

To dzień wdzięczności. Jeśli ktoś z Twoich bliskich regularnie oddaje krew, powiedz mu, że to zauważasz.

CiekawostkaPrawda czy mit

Sprawdź się

14 czerwca to rocznica odkrycia grup krwi.

KrótkoPytania i odpowiedzi

Kiedy jest Światowy Dzień Krwiodawcy?

Co roku 14 czerwca, w urodziny Karla Landsteinera.

Kto może oddać krew w Polsce?

Osoba w wieku 18–65 lat, w dobrym zdrowiu i ważąca co najmniej 50 kg. O dopuszczeniu decyduje lekarz w centrum krwiodawstwa po badaniu i wywiadzie.

Czy po oddaniu krwi przysługuje dzień wolny?

Tak. Honorowy dawca krwi ma prawo do zwolnienia od pracy w dniu oddania krwi i w dniu następnym.

BibliografiaŹródła

  1. World Health Organization: „World Blood Donor Day”. who.int Dostęp: 18.11.2026↩
  2. WHO, Biuro Regionalne Zachodniego Pacyfiku: „World Blood Donor Day — events”. who.int Dostęp: 18.11.2026↩
  3. WHO, Biuro Regionalne Azji Południowo-Wschodniej: „World Blood Donor Day (14 June 2025)”. who.int Dostęp: 18.11.2026↩
  4. World Health Organization: „Blood safety and availability — fact sheet”. who.int Dostęp: 18.11.2026↩
  5. Wikipedia (en): „Karl Landsteiner”. en.wikipedia.org Dostęp: 18.11.2026↩
  6. Narodowe Centrum Krwi: „Kto może zostać dawcą krwi”. gov.pl Dostęp: 18.11.2026↩
  7. Narodowe Centrum Krwi: „Uprawnienia krwiodawców”. gov.pl Dostęp: 18.11.2026↩
  8. Senat RP / Monitor Polski: „Uchwała Senatu RP z dnia 12 lutego 2025 r. w 90. rocznicę narodzin krwiodawstwa w Polsce (M.P. 2025 poz. 146)”. eli.gov.pl Dostęp: 18.11.2026↩
  9. Infor.pl (dane GUS), 25.06.2025: „Krwiodawcy nie zawodzą. Polacy chcą pomagać, statystyki mówią jasno, jaka jest sytuacja”. infor.pl Dostęp: 18.11.2026↩

Tego samego dnia
14 czerwca świętujemy też

Cały 14 czerwca
Oficjalne· Monitor Polski

Narodowy Dzień Pamięci Ofiar Niemieckich Nazistowskich Obozów Koncentracyjnych i Obozów Zagłady

14 czerwca 1940 r. z Tarnowa do Auschwitz wyruszył transport 728 więźniów. Sejm ustanowił dzień pamięci uchwałą z 8 czerwca 2006 r., a w 2015 r. nadał mu obecną nazwę z przymiotnikiem „niemieckich”.

Bez osobnej strony
Oficjalne· Wikipedia

Dzień Flagi Stanów Zjednoczonych

Upamiętnia uchwałę Drugiego Kongresu Kontynentalnego z 14 czerwca 1777 r. o fladze z 13 pasami i 13 gwiazdami. Prezydent Wilson ogłosił dzień w 1916 r., Kongres ustanowił go ustawą w 1949 r.; nie jest dniem wolnym.

Bez osobnej strony