HistoriaSkąd się wzięło
Pierwszy Światowy Dzień Krwiodawcy zorganizowano w 2004 roku. Przygotowały go Światowa Organizacja Zdrowia i trzy partnerskie organizacje: Międzynarodowa Federacja Stowarzyszeń Czerwonego Krzyża i Czerwonego Półksiężyca, Międzynarodowa Federacja Organizacji Dawców Krwi (IFBDO) oraz Międzynarodowe Towarzystwo Przetaczania Krwi (ISBT).[3] Rok później, w 2005 roku, 58. Światowe Zgromadzenie Zdrowia uczyniło go corocznym, globalnym dniem obchodów.[2]
Data 14 czerwca to urodziny Karla Landsteinera, uważanego za „ojca” nowoczesnej transfuzji krwi.[2] Urodził się w 1868 roku w Baden pod Wiedniem. W 1901 roku opisał grupy krwi układu AB0, a w 1930 roku otrzymał za to Nagrodę Nobla z fizjologii lub medycyny; w 1937 roku razem z Alexandrem Wienerem zidentyfikował czynnik Rh.[5] Dopiero znajomość grup krwi pozwoliła bezpiecznie przetaczać krew między ludźmi.
IdeaO co w nim chodzi
WHO wskazuje trzy cele: przypomnieć, że systemy ochrony zdrowia stale potrzebują bezpiecznej krwi i jej składników, podziękować dobrowolnym, nieodpłatnym dawcom i pokazać, że sprawna służba krwi jest jednym z filarów skutecznego systemu ochrony zdrowia. Co roku dzień ma inne hasło; w 2026 roku brzmiało ono „One Drop of Humanity. Give Blood. Save Lives.” (Kropla człowieczeństwa. Oddaj krew. Ratuj życie).[1]
Dostęp do krwi na świecie jest bardzo nierówny. Według danych WHO za 2023 rok co roku pobiera się ok. 120,4 mln donacji, z czego 36% w krajach o wysokim dochodzie, w których mieszka 15% ludności świata. Na 1000 mieszkańców przypada tam 28,9 donacji, a w krajach o niskim dochodzie tylko 4,5. W 70 krajach całą lub niemal całą krew (ponad 99%) oddają dobrowolni, nieodpłatni dawcy.[4]
PolskaW Polsce
Polskie krwiodawstwo zaczęło się w 1935 roku, gdy z inicjatywy Polskiego Czerwonego Krzyża przy ul. Smolnej 6 w Warszawie powstał Instytut Pobierania i Konserwacji Krwi, kierowany przez Henryka Gnoińskiego. W latach 1947–1949 PCK otworzył stacje krwiodawstwa w ośmiu miastach, a od 2006 roku całość koordynuje Narodowe Centrum Krwi. W 90. rocznicę, 12 lutego 2025 roku, Senat przyjął uchwałę z podziękowaniem dla PCK i honorowych dawców.[8]
Według GUS w 2024 roku krew oddało 651,4 tys. osób, o 11,2 tys. więcej niż rok wcześniej; pobrano ponad 1,5 mln donacji krwi i jej składników. Na 10 tys. mieszkańców przypadało 173 krwiodawców, a ponad 80% z nich oddawało krew wielokrotnie.[9] Dawcą może zostać osoba w wieku 18–65 lat, w dobrym zdrowiu i ważąca co najmniej 50 kg; oddanie jednej jednostki krwi pełnej, ok. 450 ml, trwa ok. 10 minut.[6] Honorowemu dawcy przysługuje zwolnienie z pracy w dniu donacji i w dniu następnym, a kobiety po oddaniu 5 litrów i mężczyźni po 6 litrach otrzymują tytuł Zasłużonego Honorowego Dawcy Krwi.[7]
PomysłyJak świętować
01
Oddaj krew po raz pierwszy
Wystarczy dowód osobisty. Narodowe Centrum Krwi radzi dzień wcześniej wypić ok. 2 litrów płynów, wyspać się, a przed wizytą zjeść lekki, niskotłuszczowy posiłek.
02
Przyprowadź znajomego
Pierwsza wizyta w centrum krwiodawstwa jest łatwiejsza we dwoje. Umówcie się na wspólny termin w najbliższym RCKiK albo w krwiobusie.
03
Zajrzyj na stronę RCKiK
Zanim pójdziesz, sprawdź na stronie regionalnego centrum krwiodawstwa godziny pracy, trasy krwiobusów i aktualne potrzeby.
04
Podziękuj dawcy
To dzień wdzięczności. Jeśli ktoś z Twoich bliskich regularnie oddaje krew, powiedz mu, że to zauważasz.
CiekawostkaPrawda czy mit
KrótkoPytania i odpowiedzi
Kiedy jest Światowy Dzień Krwiodawcy?
Co roku 14 czerwca, w urodziny Karla Landsteinera.
Kto może oddać krew w Polsce?
Osoba w wieku 18–65 lat, w dobrym zdrowiu i ważąca co najmniej 50 kg. O dopuszczeniu decyduje lekarz w centrum krwiodawstwa po badaniu i wywiadzie.
Czy po oddaniu krwi przysługuje dzień wolny?
Tak. Honorowy dawca krwi ma prawo do zwolnienia od pracy w dniu oddania krwi i w dniu następnym.
BibliografiaŹródła
- World Health Organization: „World Blood Donor Day”. who.int Dostęp: 18.11.2026↩
- WHO, Biuro Regionalne Zachodniego Pacyfiku: „World Blood Donor Day — events”. who.int Dostęp: 18.11.2026↩
- WHO, Biuro Regionalne Azji Południowo-Wschodniej: „World Blood Donor Day (14 June 2025)”. who.int Dostęp: 18.11.2026↩
- World Health Organization: „Blood safety and availability — fact sheet”. who.int Dostęp: 18.11.2026↩
- Wikipedia (en): „Karl Landsteiner”. en.wikipedia.org Dostęp: 18.11.2026↩
- Narodowe Centrum Krwi: „Kto może zostać dawcą krwi”. gov.pl Dostęp: 18.11.2026↩
- Narodowe Centrum Krwi: „Uprawnienia krwiodawców”. gov.pl Dostęp: 18.11.2026↩
- Senat RP / Monitor Polski: „Uchwała Senatu RP z dnia 12 lutego 2025 r. w 90. rocznicę narodzin krwiodawstwa w Polsce (M.P. 2025 poz. 146)”. eli.gov.pl Dostęp: 18.11.2026↩
- Infor.pl (dane GUS), 25.06.2025: „Krwiodawcy nie zawodzą. Polacy chcą pomagać, statystyki mówią jasno, jaka jest sytuacja”. infor.pl Dostęp: 18.11.2026↩