HistoriaSkąd się wzięło
27 maja 1990 roku odbyły się pierwsze w pełni demokratyczne wybory do rad gmin i miast. Sejm w uchwale z 2000 roku nazwał je też „pierwszymi w pełni wolnymi wyborami w Polsce po II wojnie światowej”.[1] Podstawą była uchwalona 8 marca 1990 roku ustawa o samorządzie gminnym, która weszła w życie dokładnie w dniu wyborów, 27 maja 1990 roku.[3]
Wybory przeprowadzono do 2383 rad. O 52 037 mandatów ubiegało się 147 389 kandydatów, w 47 997 okręgach wyborczych. Uprawnionych było 26 925 267 obywateli, a głosowało 11 380 629, czyli 42,27%. Wybrano 51 987 radnych; 50 mandatów zostało pustych, m.in. dlatego, że w 44 okręgach nikt nie zgłosił kandydata.[2]
Dziesięć lat później, 29 czerwca 2000 roku, Sejm przyjął uchwałę „na 10-lecie odrodzenia polskiego samorządu terytorialnego”. Wyraził w niej uznanie radnym, wójtom, burmistrzom, prezydentom miast, starostom, marszałkom i pracownikom samorządowym, a na końcu zapisał: „Sejm ustanawia dzień 27 maja Dniem Samorządu Terytorialnego”.[1]
IdeaO co w nim chodzi
To święto ludzi, którzy rządzą najbliżej mieszkańców: radnych, wójtów, burmistrzów, prezydentów miast, starostów, marszałków i urzędników samorządowych — tak wymienia ich sejmowa uchwała.[1] Potocznie mówi się o nim „Dzień Samorządowca”. Nie jest dniem wolnym od pracy.[6]
W 1990 roku samorząd powstał tylko na poziomie gmin. Osiem lat później ustawa o wprowadzeniu zasadniczego trójstopniowego podziału terytorialnego państwa dodała samorządowe powiaty i województwa.[1][4] Ten podział obowiązuje od 1 stycznia 1999 roku: 16 województw, 380 powiatów (314 powiatów ziemskich i 66 miast na prawach powiatu) oraz 2479 gmin.[5]
PomysłyJak świętować
01
Przyjdź na sesję rady
Sprawdź w BIP swojej gminy termin najbliższej sesji. Wiele gmin transmituje obrady online i udostępnia nagrania.
02
Zgłoś projekt do budżetu obywatelskiego
Ławka, przejście, plac zabaw — w gminach z budżetem obywatelskim mieszkańcy sami piszą i wybierają projekty.
03
Zobacz, kto cię reprezentuje
Znajdź radnego ze swojego okręgu i jego dyżur. Dobry moment, żeby zgłosić dziurę w chodniku albo podziękować za załatwioną sprawę.
04
Zajrzyj do sali obrad
Zapytaj w urzędzie gminy, czy można zwiedzić salę sesyjną albo przyjść z klasą na lekcję o samorządzie — to dobry pomysł na wycieczkę szkolną.
CiekawostkaPrawda czy mit
Sprawdź się
Pierwszymi w pełni wolnymi wyborami w powojennej Polsce były wybory do Sejmu z 4 czerwca 1989 roku.
KrótkoPytania i odpowiedzi
Kto ustanowił Dzień Samorządu Terytorialnego?
Sejm RP, uchwałą z 29 czerwca 2000 roku na 10-lecie odrodzenia samorządu terytorialnego (Monitor Polski 2000 nr 19 poz. 404).
Dlaczego 27 maja?
To rocznica wyborów do rad gmin z 27 maja 1990 roku, od których zaczął się samorząd w III RP. Tego samego dnia weszła w życie ustawa o samorządzie gminnym.
Czy 27 maja jest dniem wolnym?
Nie. To święto ustanowione uchwałą Sejmu, ale nie jest dniem wolnym od pracy, także dla pracowników samorządowych.
BibliografiaŹródła
- Kancelaria Sejmu (ELI, api.sejm.gov.pl): „Uchwała Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 29 czerwca 2000 r. na 10-lecie odrodzenia polskiego samorządu terytorialnego (M.P. 2000 nr 19 poz. 404)”. api.sejm.gov.pl Dostęp: 28.10.2026↩
- Kancelaria Sejmu (ELI, api.sejm.gov.pl): „Obwieszczenie Generalnego Komisarza Wyborczego z dnia 31 maja 1990 r. o zbiorczych wynikach wyborów do rad gmin (M.P. 1990 nr 21 poz. 170)”. api.sejm.gov.pl Dostęp: 28.10.2026↩
- Kancelaria Sejmu (ELI, api.sejm.gov.pl): „Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz.U. 1990, poz. 95)”. api.sejm.gov.pl Dostęp: 28.10.2026↩
- Kancelaria Sejmu (ELI, api.sejm.gov.pl): „Ustawa z dnia 24 lipca 1998 r. o wprowadzeniu zasadniczego trójstopniowego podziału terytorialnego państwa”. api.sejm.gov.pl Dostęp: 28.10.2026↩
- Wikipedia (pl): „Podział administracyjny Polski”. pl.wikipedia.org Dostęp: 28.10.2026↩
- Wikipedia (pl): „Dzień Samorządu Terytorialnego”. pl.wikipedia.org Dostęp: 28.10.2026↩