HistoriaSkąd się wzięło
Rozkaz dowódcy Armii Krajowej gen. Tadeusza Komorowskiego „Bora” wyznaczył początek walki na 1 sierpnia 1944 roku, godzinę 17:00 — godzinę „W”.[3][4] Powstaniem w mieście dowodził płk Antoni Chruściel „Monter”, komendant Okręgu Warszawa AK. Zmobilizowano ok. 36,5 tys. żołnierzy, z czego uzbrojonych było zaledwie 1,5–3,5 tys.[3]
Walki trwały 63 dni. Kapitulację podpisano 2 października 1944 roku. Po stronie polskiej zginęło lub zaginęło ok. 16 tys. powstańców (Ministerstwo Edukacji podaje 16–18 tys.), a liczba ofiar wśród ludności cywilnej sięga 150–200 tys. Z miasta wypędzono 600–650 tys. mieszkańców, a lewobrzeżną Warszawę Niemcy niemal doszczętnie zniszczyli.[3][4]
Ustawę o ustanowieniu Narodowego Dnia Pamięci Powstania Warszawskiego zainicjował prezydent Lech Kaczyński. Sejm uchwalił ją 9 października 2009 roku (397 głosów za, 1 przeciw, 6 wstrzymujących się), Senat przyjął bez poprawek, a 7 grudnia 2009 roku ustawa ukazała się w Dzienniku Ustaw.[1][2] Ma trzy artykuły: 1 sierpnia ustanawia się Narodowym Dniem Pamięci Powstania Warszawskiego, a dzień ten „jest świętem państwowym”. Preambuła oddaje hołd tym, którzy „z bronią w ręku walczyli o wyzwolenie stolicy”.[1]
IdeaO co w nim chodzi
To dzień pamięci, nie dzień wolny: obchodzi się go od 2010 roku i nie jest dniem wolnym od pracy.[2] Najważniejszym momentem jest godzina 17:00. Syreny wyją wtedy w Warszawie regularnie od 1984 roku, a wcześniej, od 1957 roku, ręczne syreny strażackie uruchamiano przy pomniku Gloria Victis na Powązkach. Od 2007 roku Muzeum Powstania Warszawskiego razem z IPN zabiega, by minutowy sygnał rozległ się także w innych miastach.[5] Dziś godzina „W” to syreny i minuta ciszy.[9]
Symbolem obchodów jest kotwica, czyli znak Polski Walczącej: litery P i W połączone tak, że P stoi nad środkiem W.[7] Wybrano ją w tajnym konkursie na początku 1942 roku spośród 27 projektów; autorstwo przypisuje się studentce Annie Smoleńskiej, choć nie jest ono pewne. Malowana kredą i farbą na murach stała się narzędziem „małego sabotażu”, a „Biuletyn Informacyjny” pisał 16 kwietnia 1942 roku, że „znak kotwicy opanował stolicę”.[8] Od 2014 roku jest prawnie chroniony: jego publiczne znieważenie to wykroczenie zagrożone grzywną.[7]
PolskaObchody w Warszawie
Główne uroczystości przygotowuje Muzeum Powstania Warszawskiego. W 2026 roku, w 82. rocznicę, godzinę „W” upamiętniono w Parku Wolności przy muzeum, gdzie o 17:00 zawyły syreny. W tym samym czasie wolontariusze i harcerze w akcji „Wolność łączy” pełnili wartę przy miejscach pamięci w całym mieście i rozdawali przypinki ze znakiem Polski Walczącej. Wieczorem na placu Piłsudskiego odbył się wspólny koncert „Warszawiacy śpiewają (nie)zakazane piosenki”, transmitowany przez TVP1.[6]
PomysłyJak świętować
01
Zatrzymaj się o 17:00
Gdziekolwiek jesteś, gdy zawyją syreny — stań na minutę. Kierowcy w Warszawie zatrzymują auta, a piesi stają na chodnikach.
02
Zaśpiewaj na placu Piłsudskiego
Wieczorny koncert „(nie)zakazanych piosenek” to śpiew z tłumem, a nie występ dla widowni. Teksty rozdaje się na miejscu.
03
Odwiedź Muzeum Powstania
Wystawa na Woli pokazuje powstanie z perspektywy żołnierzy i cywilów. Na 1 sierpnia lepiej zaplanować wizytę w inny dzień — wtedy muzeum żyje obchodami.
04
Zapal znicz przy tablicy
Tablice upamiętniające miejsca egzekucji i walk są w całej Warszawie. Nie trzeba jechać na Powązki — wystarczy najbliższa.
CiekawostkaPrawda czy mit
Sprawdź się
Pierwsze strzały Powstania Warszawskiego padły dokładnie o 17:00.
KrótkoPytania i odpowiedzi
Czy 1 sierpnia jest dniem wolnym od pracy?
Nie. Ustawa z 2009 roku czyni ten dzień świętem państwowym, ale nie dniem wolnym od pracy.
O której godzinie wyją syreny 1 sierpnia?
O 17:00, w godzinie „W”, w której 1 sierpnia 1944 roku miało się rozpocząć powstanie. Sygnał trwa minutę.
Co oznacza litera „W” w godzinie „W”?
Najczęściej odczytuje się ją jako skrót od „wybuch” albo „wystąpienie”.
BibliografiaŹródła
- Sejm RP (API ELI): „Ustawa z dnia 9 października 2009 r. o ustanowieniu Narodowego Dnia Pamięci Powstania Warszawskiego (Dz.U. 2009 nr 206 poz. 1588)”. api.sejm.gov.pl Dostęp: 28.10.2026↩
- Wikipedia (pl): „Narodowy Dzień Pamięci Powstania Warszawskiego”. pl.wikipedia.org Dostęp: 28.10.2026↩
- Wikipedia (pl): „Powstanie warszawskie”. pl.wikipedia.org Dostęp: 28.10.2026↩
- Ministerstwo Edukacji Narodowej (gov.pl): „81. rocznica wybuchu Powstania Warszawskiego”. gov.pl Dostęp: 28.10.2026↩
- Muzeum Powstania Warszawskiego: „O godzinie „W” syreny zawyją nie tylko w stolicy”. 1944.pl Dostęp: 28.10.2026↩
- Muzeum Powstania Warszawskiego: „Program obchodów 82. rocznicy Powstania Warszawskiego”. 1944.pl Dostęp: 28.10.2026↩
- Sejm RP (API ELI): „Ustawa z dnia 10 czerwca 2014 r. o ochronie Znaku Polski Walczącej (Dz.U. 2014 poz. 1062)”. api.sejm.gov.pl Dostęp: 28.10.2026↩
- Instytut Pamięci Narodowej (przystanekhistoria.pl): „Znak Polski Walczącej”. przystanekhistoria.pl Dostęp: 28.10.2026↩
- Wprost: „Godzina „W” to tylko symbol. Początek Powstania Warszawskiego był zupełnie inny”. wprost.pl Dostęp: 28.10.2026↩