HistoriaSkąd się wzięło
Dzień ustanowił Sejm uchwałą z 14 listopada 2007 roku, przyjętą przez aklamację: „W hołdzie Ofiarom Zbrodni Katyńskiej oraz dla uczczenia pamięci wszystkich wymordowanych przez NKWD na mocy decyzji naczelnych władz Związku Sowieckiego z 5 marca 1940 r.”[1][3] Wcześniej, przez kilkanaście lat, 13 kwietnia obchodzono jako Światowy Dzień Pamięci Ofiar Katynia.[3]
Data łączy dwie rocznice. 13 kwietnia 1943 roku Radio Berlin podało informację o odkryciu w Lesie Katyńskim masowych grobów polskich oficerów (dwa dni wcześniej komunikat nadała agencja Transocean).[2] Dokładnie 47 lat później, 13 kwietnia 1990 roku, Michaił Gorbaczow przekazał prezydentowi Wojciechowi Jaruzelskiemu dokumenty z sowieckich archiwów, a agencja TASS po raz pierwszy oficjalnie przyznała, że zbrodni dokonało NKWD. Wcześniej przez 50 lat władze ZSRR zaprzeczały swojej odpowiedzialności.[2]
IdeaO co w nim chodzi
Wiosną 1940 roku NKWD rozstrzelało, strzałem w tył głowy, prawie 22 tysiące obywateli Polski. Jeńców z Kozielska (ok. 4400) zamordowano i pogrzebano w Katyniu, ze Starobielska (ok. 3800) — w Charkowie i pochowano w Piatichatkach, z Ostaszkowa (ok. 6300, głównie policjantów) — w Kalininie, dziś Twerze, i pochowano w Miednoje. Ofiary z więzień spoczywają m.in. w Bykowni pod Kijowem, a miejsca pochówku kilku tysięcy osób wciąż nie są znane.[2]
Według opracowania historyków IPN wśród ofiar było ponad 8270 osób ze stopniami wojskowymi, w tym ok. 7930 oficerów.[5] Pion śledczy IPN prowadzi śledztwo w sprawie zabójstw „nie mniej niż 21 768 obywateli polskich”, kwalifikowanych jako zbrodnia wojenna i zbrodnia przeciwko ludzkości.[4] Prokuratorzy przesłuchali już 3970 świadków.[6]
W 1959 roku przewodniczący KGB Aleksandr Szelepin zaproponował zniszczenie 21 857 teczek personalnych ofiar. Kopie kluczowych dokumentów, w tym decyzji z 5 marca 1940 roku, przekazano Polsce dopiero 14 października 1992 roku, na polecenie prezydenta Borysa Jelcyna.[2]
PolskaObchody w Polsce
13 kwietnia nie jest dniem wolnym od pracy. Od 2008 roku Grupa Historyczna Zgrupowanie „Radosław” organizuje w Warszawie Katyński Marsz Cieni. W tym samym roku Polska Fundacja Katyńska ustanowiła Medal Dnia Pamięci Ofiar Zbrodni Katyńskiej.[3]
Obchody 70. rocznicy w 2010 roku przerwała katastrofa pod Smoleńskiem: 10 kwietnia rozbił się samolot z prezydentem Lechem Kaczyńskim, lecący na uroczystości do Katynia.[3] Polskie cmentarze wojenne otwarto w 2000 roku w Charkowie (17 czerwca), Katyniu (28 lipca) i Miednoje (2 września), a w 2012 roku w Bykowni.[2]
PomysłyJak upamiętnić
01
Zapal znicz pod pomnikiem
Pomniki i tablice katyńskie stoją w wielu miastach, m.in. Pomnik Poległych i Pomordowanych na Wschodzie w Warszawie. 13 kwietnia odbywają się przy nich uroczystości.
02
Weź udział w Marszu Cieni
W Warszawie rekonstruktorzy w mundurach z 1939 roku przechodzą w milczeniu ulicami miasta; to jedna z najbardziej poruszających form obchodów.
03
Odszukaj nazwiska z okolicy
Księgi cmentarne i indeksy ofiar są dostępne publicznie. Sprawdź, czy wśród zamordowanych byli mieszkańcy Twojej miejscowości lub szkoły.
04
Przeczytaj dokumenty
Decyzja z 5 marca 1940 roku i notatka Szelepina to krótkie teksty, które najlepiej pokazują mechanizm zbrodni i jej ukrywania.
CiekawostkaPrawda czy mit
Sprawdź się
Ofiarami zbrodni katyńskiej byli wyłącznie oficerowie Wojska Polskiego.
KrótkoPytania i odpowiedzi
Dlaczego Dzień Pamięci Ofiar Zbrodni Katyńskiej przypada 13 kwietnia?
13 kwietnia 1943 roku Radio Berlin podało informację o odkryciu grobów w Katyniu, a 13 kwietnia 1990 roku ZSRR oficjalnie przyznał, że zbrodni dokonało NKWD.
Czy 13 kwietnia jest dniem wolnym od pracy?
Nie. To dzień pamięci ustanowiony uchwałą Sejmu z 14 listopada 2007 roku, a nie święto ustawowo wolne.
Dlaczego „katyńska”, skoro zabijano także w Charkowie i Twerze?
Katyń był pierwszym odkrytym miejscem kaźni, dlatego jego nazwa stała się symbolem całej operacji NKWD z wiosny 1940 roku. IPN używa określenia „symboliczne miano Zbrodni Katyńskiej”.
BibliografiaŹródła
- Sejm RP — Monitor Polski (ELI): „Uchwała Sejmu RP z dnia 14 listopada 2007 r. w sprawie ustanowienia Dnia Pamięci Ofiar Zbrodni Katyńskiej (M.P. 2007 nr 87 poz. 944)”. api.sejm.gov.pl Dostęp: 28.10.2026↩
- Wikipedia (pl): „Zbrodnia katyńska”. pl.wikipedia.org Dostęp: 28.10.2026↩
- Wikipedia (pl): „Dzień Pamięci Ofiar Zbrodni Katyńskiej”. pl.wikipedia.org Dostęp: 28.10.2026↩
- Instytut Pamięci Narodowej: „Zbrodnia Katyńska — śledztwo”. ipn.gov.pl Dostęp: 28.10.2026↩
- Przystanek Historia (IPN): „Profil ofiar zbrodni katyńskiej”. przystanekhistoria.pl Dostęp: 28.10.2026↩
- Institute of National Remembrance: „The IPN's prosecutors on the investigation into the Katyn Massacre”. eng.ipn.gov.pl Dostęp: 28.10.2026↩