HistoriaSkąd się wzięło
Mikołaj urodził się w III wieku w Patarze w Azji Mniejszej, na terenie dzisiejszej Turcji. Majątek po rodzicach rozdał potrzebującym i jeszcze jako młody człowiek został biskupem Miry. W czasie prześladowań za cesarza Dioklecjana trafił do więzienia, a w 325 roku uczestniczył w soborze nicejskim. Według tradycji zmarł 6 grudnia 343 roku; rocznica jego śmierci stała się jego świętem.[2]
Najbardziej znana legenda opowiada o ubogim ojcu trzech córek, których nie mógł wydać za mąż bez posagu. Mikołaj nocą, w tajemnicy, trzykrotnie wrzucił przez okno pieniądze na posag.[1][2] Już w IX wieku w Konstantynopolu obchodzono 6 grudnia jego święto, a na Zachodzie najstarsze świadectwa pochodzą z synodów w Neapolu w 821 i 842 roku. W X wieku wystawiano w ten dzień dla dzieci dramaty liturgiczne o świętym.[1]
Skąd prezenty? Jedni badacze wiążą je z tymi przedstawieniami, inni z XII-wiecznymi przekazami ze środkowej Francji: w wigilię święta zakonnice zostawiały pod drzwiami ubogich rodzin paczki z pomarańczami i orzechami.[1]
IdeaO co w nim chodzi
Zwyczaje podobne do dzisiejszych są udokumentowane od XV wieku w źródłach polskich, czeskich, austriackich, holenderskich, belgijskich i niemieckich. Mikołaj z siwą brodą, pastorałem, mitrą i w długiej czerwonej szacie biskupiej wieczorem 5 grudnia obdarowywał grzeczne dzieci owocami, orzechami i słodyczami.[1]
W XVII wieku część luterańskich duchownych uznała prezenty od świętego za przejaw odrzucanego kultu świętych i proponowała, by upominki przynosiło Dzieciątko Jezus w Boże Narodzenie. To najstarszy ślad przenoszenia prezentów z 6 grudnia na Wigilię. W 1969 roku Paweł VI zmienił w Kościele katolickim rangę dnia: święto zastąpiło wspomnienie dowolne.[1]
PolskaW Polsce
Do XIX wieku 6 grudnia był na ziemiach polskich dniem wolnym od pracy. Dziś w nocy z 5 na 6 grudnia dzieci znajdują prezenty w buciku, w dużej skarpecie albo pod poduszką, a w szkołach losuje się „swojego mikołajka”, któremu kupuje się drobny upominek.[1] Kościoły posługujące się kalendarzem juliańskim, m.in. prawosławny, obchodzą dzień św. Mikołaja 19 grudnia.[2]
Dla dzieciW przedszkolu i szkole
Dla dzieci Wiek: 3–10 lat. Więcej takich świąt: Święta dla dzieci.
01
Losowanie mikołajków
Karteczki z imionami w czapce i jasny limit kwoty. Prezent może być też zrobiony samodzielnie.
02
Wielkie czyszczenie butów
5 grudnia każdy przynosi but do wypastowania. Rano znajdzie w nim drobiazg albo mandarynkę.
03
Teatrzyk o trzech sakiewkach
Okno z kartonu, trzy woreczki i narrator. Krótka scena o tym, że Mikołaj pomagał po cichu.
04
Skarpeta do powieszenia
Wycięta z filcu lub papieru, ozdobiona imieniem dziecka. Zawisa w sali do świąt.
PomysłyJak świętować
01
Bądź Mikołajem anonimowo
W duchu legendy: drobny prezent pod drzwiami sąsiada, bez podpisu.
02
Paczka dla potrzebujących
Szkoły, parafie i fundacje prowadzą w grudniu zbiórki paczek dla dzieci i seniorów.
03
Mandarynki i orzechy
Najstarsze mikołajkowe prezenty były właśnie takie. Dobra alternatywa dla kolejnej czekolady.
04
Opowiedz prawdziwą historię
Biskup z Miry, sobór w Nicei, trzy sakiewki. Dzieci zwykle znają tylko wersję z reklam.
CiekawostkaPrawda czy mit
Sprawdź się
Czerwony strój nadała Mikołajowi dopiero reklama w XX wieku.
KrótkoPytania i odpowiedzi
Kiedy dzieci dostają prezenty na mikołajki?
W nocy z 5 na 6 grudnia. Prezenty zostawia się w buciku, w skarpecie albo pod poduszką.
Kiedy mikołajki obchodzą prawosławni?
19 grudnia, bo Kościół prawosławny posługuje się kalendarzem juliańskim.
Czy mikołajki są dniem wolnym od pracy?
Nie. Dniem wolnym był na ziemiach polskich do XIX wieku; dziś 6 grudnia nie ma w katalogu dni wolnych.
BibliografiaŹródła
- Wikipedia (pl), bibliografia m.in. G. Anrich 1913–1917, T. Gulevich 2003: „Mikołajki (zwyczaj)”. pl.wikipedia.org Dostęp: 28.10.2026↩
- St. Nicholas Center: „Who is St. Nicholas?”. stnicholascenter.org Dostęp: 28.10.2026↩