HistoriaSkąd się wzięło
12 kwietnia 1961 roku z kosmodromu Bajkonur wystartował statek Wostok 1 z radzieckim kosmonautą Jurijem Gagarinem na pokładzie. Gagarin jako pierwszy człowiek okrążył Ziemię: lot obejmował jedną orbitę na wysokości od 181 do 327 km i trwał 108 minut od startu do lądowania.[2] Na sygnał startu odpowiedział słowem „Pojechali!”, które stało się symbolem początku ery lotów załogowych.[2]
W ZSRR, a potem w Rosji, rocznicę obchodzono jako Dzień Kosmonautyki już od 12 kwietnia 1962 roku.[3] Wymiar międzynarodowy święto zyskało w 50. rocznicę lotu: rezolucją A/RES/65/271 z 7 kwietnia 2011 roku Zgromadzenie Ogólne ONZ ogłosiło 12 kwietnia Międzynarodowym Dniem Załogowych Lotów Kosmicznych, by co roku upamiętniać „początek ery kosmicznej dla ludzkości”.[1]
Data ma jeszcze jedną rocznicę: 12 kwietnia 1981 roku wystartował wahadłowiec Columbia w misji STS-1, pierwszym locie statku kosmicznego wielokrotnego użytku. Załogę tworzyli John Young i Robert Crippen.[4] Zbieżność dat była przypadkowa, bo start przesunięto o dwa dni z powodu usterki.[5]
IdeaO co w nim chodzi
ONZ podkreśla w rezolucji wkład nauki i technologii kosmicznej w zrównoważony rozwój oraz dążenie państw do utrzymania przestrzeni kosmicznej do celów pokojowych. W deklaracji przywołuje też kolejne kamienie milowe: lot Walentiny Tierieszkowej, pierwszej kobiety na orbicie (16 czerwca 1963), pierwszy krok Neila Armstronga na Księżycu (20 lipca 1969) i połączenie statków Apollo i Sojuz (17 lipca 1975).[1]
Obok obchodów urzędowych 12 kwietnia odbywa się oddolna Noc Jurija (Yuri’s Night) — sieć imprez popularyzujących eksplorację kosmosu, organizowana od 2001 roku. W 2011 roku, w 50. rocznicę lotu Gagarina, odbyło się 567 takich spotkań w 75 krajach.[5]
PolskaPolacy w kosmosie
Pierwszym Polakiem w kosmosie był pilot Mirosław Hermaszewski. Od 27 czerwca do 5 lipca 1978 roku poleciał z Piotrem Klimukiem statkiem Sojuz 30 i pracował na stacji orbitalnej Salut 6.[6]
Drugim został inżynier i astronauta Europejskiej Agencji Kosmicznej Sławosz Uznański-Wiśniewski. Misja Axiom 4 wystartowała 25 czerwca 2025 roku, a następnego dnia stał się pierwszym Polakiem na pokładzie Międzynarodowej Stacji Kosmicznej; na Ziemię wrócił 15 lipca. Uznański urodził się 12 kwietnia 1984 roku, czyli dokładnie w 23. rocznicę lotu Gagarina.[7]
Dla dzieciW przedszkolu i szkole
Dla dzieci Wiek: 4–10 lat. Więcej takich świąt: Święta dla dzieci.
01
Rakieta z rolki
Rolka po ręczniku papierowym, stożek z kartki i płomienie z bibuły. Każde dziecko podpisuje swoją rakietę imieniem kosmonauty.
02
Odliczanie i start
Zabawa ruchowa: dzieci kucają jak rakiety, wspólnie odliczają od 10 do zera, na „Pojechali!” wyskakują w górę.
03
Orbita na sznurku
Piłka-Ziemia na środku sali, dzieci z papierowym statkiem okrążają ją raz. Nauczyciel mówi, że Gagarinowi jedno okrążenie zajęło niecałe dwie godziny.
04
Kosmiczna kanapka
Starsze dzieci projektują jedzenie dla astronauty: takie, które nie kruszy się w stanie nieważkości.
PomysłyJak świętować
01
Wypatrz stację kosmiczną
ISS widać gołym okiem jako jasny, szybko sunący punkt. Godziny przelotów nad Twoją miejscowością podają darmowe aplikacje i serwisy do śledzenia satelitów.
02
Posłuchaj zapisu startu
Nagrania rozmów Gagarina z centrum lotów są dostępne w sieci. 108 minut to mniej więcej długość filmu.
03
Idź do planetarium
Planetaria i centra nauki w okolicach 12 kwietnia często przygotowują pokazy o historii lotów załogowych.
04
Dołącz do Nocy Jurija
Sprawdź, czy w Twoim mieście ktoś organizuje Yuri’s Night — wieczór z pokazami, muzyką i rozmowami o kosmosie.
CiekawostkaPrawda czy mit
Sprawdź się
Jurij Gagarin wylądował na Ziemi wewnątrz kapsuły Wostok 1.
KrótkoPytania i odpowiedzi
Czy Międzynarodowy Dzień Załogowych Lotów Kosmicznych to święto ONZ?
Tak. Ustanowiło go Zgromadzenie Ogólne ONZ rezolucją A/RES/65/271 z 7 kwietnia 2011 roku.
Czym różni się od Nocy Jurija?
Dzień ONZ to obchody oficjalne. Noc Jurija to oddolna sieć imprez i wydarzeń edukacyjnych, organizowana od 2001 roku tego samego dnia.
Ilu Polaków było w kosmosie?
Dwóch: Mirosław Hermaszewski (1978, Sojuz 30) i Sławosz Uznański-Wiśniewski (2025, misja Axiom 4 na ISS).
BibliografiaŹródła
- Organizacja Narodów Zjednoczonych: „International Day of Human Space Flight, 12 April”. un.org Dostęp: 28.10.2026↩
- Wikipedia (en): „Vostok 1”. en.wikipedia.org Dostęp: 28.10.2026↩
- Wikipedia (pl): „Dzień Kosmonautyki”. pl.wikipedia.org Dostęp: 28.10.2026↩
- Wikipedia (pl): „STS-1”. pl.wikipedia.org Dostęp: 28.10.2026↩
- Wikipedia (en): „Yuri's Night”. en.wikipedia.org Dostęp: 28.10.2026↩
- Wikipedia (pl): „Mirosław Hermaszewski”. pl.wikipedia.org Dostęp: 28.10.2026↩
- Wikipedia (pl): „Sławosz Uznański-Wiśniewski”. pl.wikipedia.org Dostęp: 28.10.2026↩