HistoriaSkąd się wzięło
Pierwsze „dni bez aut” nie miały nic wspólnego z ekologią. Po kryzysie naftowym 1973 roku Dania wprowadziła niedziele bez samochodów (od 25 listopada 1973 do 10 lutego 1974), a Szwajcaria zorganizowała cztery takie niedziele na początku 1974 roku. Chodziło o oszczędzanie paliwa.[3]
Ekologiczny pomysł wrócił w latach 90. W październiku 1994 roku Eric Britton wezwał do organizowania dni bez samochodu na konferencji Ciudades Accesibles w hiszpańskim Toledo. Pierwsze miasta poszły za tym w latach 1996–1997: Reykjavík, brytyjski Bath i francuska La Rochelle (9 września 1997).[3][5] Przełomem była Francja: 22 września 1998 roku ministerstwo środowiska i 34 miasta zorganizowały akcję „En ville, sans ma voiture?” („W mieście bez mojego samochodu?”).[3]
W 2000 roku Komisja Europejska zrobiła z niej kampanię ogólnoeuropejską, a data 22 września stała się stała.[3][5] W kwietniu 2002 roku komisarz ds. środowiska Margot Wallström ogłosiła Europejski Tydzień Mobilności, trwający od 16 do 22 września; Dzień bez Samochodu stał się jego ostatnim, kulminacyjnym dniem.[2]
IdeaO co w nim chodzi
Dzień bez Samochodu zamyka Europejski Tydzień Mobilności (wcześniej po polsku: Europejski Tydzień Zrównoważonego Transportu). Kampania ma zachęcić mieszkańców miast do chodzenia pieszo, jazdy na rowerze, komunikacji miejskiej i wspólnych przejazdów. Samorządy, szkoły, firmy i organizacje rejestrują swoje działania na stronach kampanii.[4]
W pierwszej edycji w 2002 roku wzięło udział 328 miast, w 2018 roku już 2792 miasta i gminy z 54 krajów, w tym 160 z Polski.[4] W tygodniu mobilności 2002 roku każdy dzień miał swój temat: 16 września transport publiczny, 18 września rower i chodzenie pieszo, 20 września „żywe ulice” i zieleń, a 22 września dzień bez samochodu.[2]
Poza Europą najbardziej znany jest Dzień bez Samochodu w kolumbijskiej Bogocie. Pierwszy odbył się 24 lutego 2000 roku, a 29 października 2000 roku mieszkańcy poparli go w referendum. Dziś obejmuje całe miasto w dzień roboczy.[3]
PolskaDzień bez Samochodu w Polsce
Kampanię w Polsce koordynuje Ministerstwo Infrastruktury. W 2019 roku, przed startem tygodnia, zarejestrowało się w niej ponad 160 polskich miast i gmin; tematem był bezpieczny ruch pieszy i rowerowy, a hasłem „Chodź z nami!”.[1] W 2021 roku udział wzięło 256 polskich samorządów, w 2022 roku 242.[4]
Najbardziej odczuwalnym elementem są darmowe przejazdy. Część miast wpuszcza tego dnia do autobusów i tramwajów kierowców z dowodem rejestracyjnym, inne zwalniają z opłat wszystkich pasażerów.[5] We Wrocławiu 22 września 2022 roku przejazdy tramwajami i autobusami miejskimi były bezpłatne bez biletu, a pierwsza godzina jazdy rowerem miejskim nic nie kosztowała.[6]
PomysłyJak świętować
01
Sprawdź, czy jedziesz za darmo
Przed 22 września zajrzyj na stronę swojego przewoźnika miejskiego. Zasady co roku ogłaszają miasta: raz wystarczy dowód rejestracyjny, raz nie trzeba nic.
02
Przejdź jedną trasę pieszo
Wybierz codzienny krótki dojazd, do 2–3 km, i pokonaj go na piechotę albo rowerem. Zmierz czas i porównaj z autem razem z szukaniem miejsca do parkowania.
03
Wypróbuj rower miejski
Jeśli w mieście działa system rowerów publicznych, załóż konto wcześniej. W Dzień bez Samochodu bywa promocja na dłuższy darmowy czas.
04
Policz koszt auta
Zapisz, ile wydajesz miesięcznie na paliwo, parking i ubezpieczenie, i porównaj z biletem miesięcznym. Liczby robią więcej niż hasła.
CiekawostkaPrawda czy mit
Sprawdź się
Dzień bez Samochodu wymyśliła Unia Europejska.
KrótkoPytania i odpowiedzi
Kiedy jest Dzień bez Samochodu?
Zawsze 22 września. To ostatni dzień Europejskiego Tygodnia Mobilności, który trwa od 16 do 22 września.
Czy w Dzień bez Samochodu komunikacja miejska jest darmowa?
Nie wszędzie. O darmowych przejazdach decyduje każde miasto osobno i ogłasza zasady przed 22 września; w części miast trzeba pokazać dowód rejestracyjny auta.
Czy to święto oficjalne?
To kampania Komisji Europejskiej, w Polsce koordynowana przez Ministerstwo Infrastruktury. Nie jest dniem wolnym ani nie zakazuje jazdy samochodem.
BibliografiaŹródła
- Ministerstwo Infrastruktury (gov.pl): „Europejski Tydzień Zrównoważonego Transportu 2019”. gov.pl Dostęp: 28.10.2026↩
- EMTA – European Metropolitan Transport Authorities: „Launch of the European mobility week (16-22 September 2002)”. emta.com Dostęp: 28.10.2026↩
- Wikipedia (en): „Car-free days”. en.wikipedia.org Dostęp: 28.10.2026↩
- Wikipedia (pl), przypisy: gov.pl, mobilityweek.eu: „Europejski Tydzień Zrównoważonego Transportu (Europejski Tydzień Mobilności)”. pl.wikipedia.org Dostęp: 28.10.2026↩
- Wikipedia (pl): „Dzień bez Samochodu”. pl.wikipedia.org Dostęp: 28.10.2026↩
- wroclaw.pl (Urząd Miejski Wrocławia): „22 września Dzień bez Samochodu. Za darmo komunikacją miejską”. wroclaw.pl Dostęp: 28.10.2026↩