HistoriaSkąd się wzięło
Tłusty czwartek to ostatni czwartek przed Wielkim Postem w kalendarzu chrześcijańskim, czyli dzień przypadający 52 dni przed Wielkanocą. Otwiera ostatni tydzień karnawału, zwanego też zapustami lub mięsopustem. Następny czwartek wypada już po Środzie Popielcowej, w czasie postu.[1]
Korzenie zwyczaju sięgają czasów przedchrześcijańskich, gdy żegnano zimę i witano wiosnę ucztą z tłustych potraw. Pierwsze pączki robiono z ciasta chlebowego i nadziewano słoniną; dawniej jadano też pączki z boczkiem i mięsem, obficie popijane wódką. Słodka wersja pojawiła się w Polsce około XVI wieku — w środku ukrywano orzeszek lub migdał, a szczęśliwy znalazca miał cieszyć się dostatkiem i powodzeniem.[1]
W Małopolsce mówiono o combrowym czwartku. Według legendy nazwa pochodzi od XVII-wiecznego krakowskiego burmistrza Combera, surowego dla przekupek z rynku — postaci zapewne fikcyjnej. W rocznicę jego śmierci przekupki urządzały huczną zabawę, zaczepiały przechodzących mężczyzn i zmuszały ich do tańca albo oddania wierzchniego okrycia.[1]
IdeaO co w nim chodzi
Chodzi o pożegnanie obfitości przed postem. W dawnych zapustach na stołach lądowały słonina, kasza i kapusta ze skwarkami, potrawy kraszone masłem i czosnkiem, a u bogatszych — mięsa, szynki i kiełbasy. Na słodko jedzono racuchy, bliny, pampuchy, pączki i chrust, czyli faworki. Zabawy i łakomstwo kończyła Środa Popielcowa.[2]
Dziś najważniejsze są pączki i faworki, w niektórych regionach nazywane chrustem lub chruścikami.[1] Od rana przed cukierniami i piekarniami ustawiają się kolejki.[2] Staropolskie przysłowie mówi: „Powiedział Bartek, że dziś tłusty czwartek, a Bartkowa uwierzyła, dobrych pączków nasmażyła”.[1]
PolskaTłusty czwartek w liczbach
Według badania Opinia24 na zlecenie Too Good To Go, opisanego przez RMF24 w lutym 2026 roku, po pączki sięga w tłusty czwartek 95% Polaków w wieku 18–65 lat, co daje ok. 88 mln sztuk w ciągu jednego dnia. Ponad połowa badanych (54%) zjada od 3 do 5 pączków, 28% — dwa, a 8% — od 6 do 9. Prawie co trzeci (30%) kupuje więcej, niż planuje zjeść, więc część wypieków trafia do kosza.[4]
Niektóre cukiernie mają za sobą prawie stuletnią tradycję. Warszawską pracownię Zagoździńskich założył w 1925 roku Władysław Zagoździński przy ul. Wolskiej; zakład zniszczony w powstaniu warszawskim od 1973 roku działa przy Górczewskiej i wypieka wyłącznie pączki — ręcznie, z wieloowocową marmoladą, smażone na smalcu.[3]
Dla dzieciW przedszkolu i szkole
Dla dzieci Wiek: 4–10 lat. Więcej takich świąt: Święta dla dzieci.
01
Pracownia dekorowania pączków
Gotowe, kupione pączki bez lukru, miseczki z lukrem, posypką i pokrojonymi owocami. Każde dziecko ozdabia swojego pączka — smażenie zostaje w cukierni.
02
Pączek z migdałem
Do jednego z małych pączków dorosły wkłada migdał (uwaga na alergie — zamiennie kawałek owocu). Kto go znajdzie, ma szczęście na cały rok — tak jak w dawnej Polsce.
03
Faworki z papieru
Paski papieru 4×12 cm z nacięciem pośrodku: dzieci przewlekają koniec przez otwór, tak jak zawija się prawdziwe faworki. Dobra rozgrzewka przed wspólnym wałkowaniem ciasta.
04
Bartek i Bartkowa
Przeczytajcie przysłowie o Bartku i Bartkowej i odegrajcie scenkę. Przy okazji rozmowa: czym jest karnawał i dlaczego po nim przychodzi post.
PomysłyJak świętować
01
Usmaż chruściki
Wystarczy 200 g mąki, 3 żółtka, 3 łyżki gęstej śmietany i łyżka spirytusu lub octu. Ciasto rozwałkuj na 1–2 mm, smaż kilkadziesiąt sekund i posyp cukrem pudrem.
02
Kupuj z głową
Co trzeci Polak kupuje więcej pączków, niż zje. Zamów konkretną liczbę z wyprzedzeniem, a nadwyżkę rozdaj w pracy albo sąsiadom tego samego dnia.
03
Pączek z tradycją
Zamiast sieciówki odwiedź lokalną cukiernię z historią. W wielu miastach są pracownie, które smażą pączki według tych samych receptur od pokoleń.
04
Spróbuj dawnej wersji
Dla odważnych: drożdżowy pączek nadziany skwarkami albo boczkiem — tak wyglądał tłusty czwartek, zanim pączki stały się słodkie.
CiekawostkaPrawda czy mit
Sprawdź się
Pączki od zawsze były słodkie i nadziewane konfiturą.
KrótkoPytania i odpowiedzi
Kiedy jest tłusty czwartek?
Zawsze 52 dni przed Wielkanocą, więc data co roku się zmienia: 12 lutego 2026, 4 lutego 2027, 24 lutego 2028, 8 lutego 2029 i 28 lutego 2030 roku. Może wypaść najwcześniej 29 stycznia, a najpóźniej 4 marca.
Czym różnią się faworki od chruścików?
Niczym — to ten sam smażony wypiek z cienkiego ciasta, w różnych regionach Polski nazywany faworkami, chrustem albo chruścikami.
Czy tłusty czwartek to koniec karnawału?
Nie, to początek jego ostatniego tygodnia. Karnawał kończy się we wtorek przed Środą Popielcową (ostatki), a w środę zaczyna się Wielki Post.
BibliografiaŹródła
- Wikipedia (pl), przypisy m.in.: historia.org.pl, Muzeum Wsi Mazowieckiej (mwmskansen.pl): „Tłusty czwartek”. pl.wikipedia.org Dostęp: 28.10.2026↩
- Stowarzyszenie „Pracownia Etnograficzna” im. Witolda Dynowskiego: „Tłusty Czwartek — karta zajęć z przepisem na chruściki (projekt „Etnografia dla dzieci i młodzieży polonijnej”)”. czteryporyroku.etnograficzna.pl Dostęp: 28.10.2026↩
- National Geographic Polska (Igor Szulim, 18.02.2025): „Najlepsze pączki w Warszawie, a może i w kraju? Zajadał się nimi sam Piłsudski”. national-geographic.pl Dostęp: 28.10.2026↩
- RMF24 (5.02.2026), za badaniem Opinia24 dla Too Good To Go: „Słodka tradycja, gorzki problem. Tłusty czwartek a statystyki”. rmf24.pl Dostęp: 28.10.2026↩