HistoriaSkąd się wzięło
Dzień Sołtysa obchodzi się w Polsce najczęściej 11 marca, choć w części gmin spotyka się inne terminy. Nie ma aktu prawnego ani znanej organizacji, która by go ustanowiła: pochodzenie święta nie jest udokumentowane, a jego popularność rosła oddolnie, w gminach wiejskich.[1] Dziś to już utrwalony zwyczaj samorządów i administracji: w 2023 roku Kujawsko-Pomorski Urząd Wojewódzki zorganizował 11 marca uroczystość dla sołtysów, na której przytoczono słowa szefowej Kancelarii Prezydenta RP o roli sołtysa,[5] a posłowie składają sołtysom życzenia z mównicy sejmowej.[3]
Sam urząd jest znacznie starszy od święta. Powstał na przełomie XII i XIII wieku we wsiach lokowanych na prawie niemieckim; pierwszym sołtysem zostawał zwykle zasadźca, który zakładał wieś i reprezentował interesy feudalnego pana, a zarazem pełnił funkcję wiejskiego sędziego. Nazwa pochodzi od niemieckiego Schultheiß (łac. scultetus).[2] Urząd wojewódzki w Bydgoszczy nazywa go „jedną z najstarszych instytucji samorządowych w Polsce, znaną od blisko 800 lat”.[5]
W PRL funkcję sołtysa zniesiono w 1954 roku i na cztery lata zastąpiono pełnomocnikiem gromadzkiej rady narodowej; przywrócono ją w 1958 roku. Od 1990 roku sołtys jest organem wykonawczym sołectwa, czyli jednostki pomocniczej gminy, i korzysta z ochrony prawnej przysługującej funkcjonariuszom publicznym.[2]
IdeaO co w nim chodzi
Święto ma wyrazić wdzięczność sołtysom za pracę i przypomnieć o ich roli na wsi. Wójtowie i burmistrzowie organizują spotkania, biesiady i konkursy, a na stronach urzędów gmin publikują życzenia dla sołtysów i członków rad sołeckich.[1]
Sołtysa wybiera zebranie wiejskie, a w pracy wspiera go rada sołecka. Zwołuje zebrania, reprezentuje sołectwo na zewnątrz i przekazuje mieszkańcom uchwały rady gminy; szczegółowe uprawnienia określa statut sołectwa uchwalany przez radę gminy. Sołectwa działają głównie na wsi, ale sołtysów ma też 13 polskich miast.[2]
PolskaSołtys w liczbach i w prawie
W marcu 2025 roku w oświadczeniu sejmowym podano, że w Polsce urzęduje 40 554 sołtysów, w tym 18 231 kobiet.[3] Dla porównania: pod koniec 2010 roku było ich 40,3 tys., a kobiety stanowiły 30,7%.[2]
Od 2023 roku byli sołtysi mogą dostać świadczenie pieniężne: 300 zł miesięcznie. Ustawa z 26 maja 2023 r. w pierwotnym brzmieniu wymagała pełnienia funkcji przez co najmniej dwie kadencje, nie krócej niż 8 lat, oraz ukończenia 60 lat (kobiety) lub 65 lat (mężczyźni). Do stażu wlicza się także lata sprzed 1990 roku, jeśli ktoś był potem sołtysem na podstawie ustawy o samorządzie gminnym.[4]
PomysłyJak świętować
01
Podziękuj swojemu sołtysowi
Krótka kartka, telefon albo kilka słów przy okazji. Sołtys w większości wsi pracuje społecznie, a podziękowania słyszy rzadko.
02
Przyjdź na zebranie wiejskie
To zebranie wybiera sołtysa i decyduje o sprawach sołectwa, m.in. o tym, na co pójdą pieniądze z funduszu sołeckiego. Sprawdź termin na tablicy ogłoszeń.
03
Zorganizuj spotkanie w gminie
Biblioteka, dom kultury albo koło gospodyń mogą przygotować spotkanie sołtysów: wspomnienia, zdjęcia z dawnych lat, poczęstunek.
04
Poznaj historię swojej wsi
Kiedy wieś lokowano i kto był pierwszym sołtysem? Odpowiedzi warto szukać w kronikach parafialnych, monografiach gminy i u najstarszych mieszkańców.
CiekawostkaPrawda czy mit
Sprawdź się
Dzień Sołtysa ustanowił Sejm specjalną ustawą.
KrótkoPytania i odpowiedzi
Kiedy jest Dzień Sołtysa?
Najczęściej 11 marca. Część gmin obchodzi go w innym terminie, bo święto nie ma urzędowo ustalonej daty.
Kto wybiera sołtysa?
Mieszkańcy sołectwa na zebraniu wiejskim. Sołtys jest organem wykonawczym sołectwa, a wspiera go rada sołecka.
Czy były sołtys dostaje dodatek do emerytury?
Tak, od 2023 roku przysługuje świadczenie 300 zł miesięcznie, przyznawane na wniosek po spełnieniu warunków stażu i wieku określonych w ustawie.
BibliografiaŹródła
- Wikipedia (pl): „Dzień Sołtysa”. pl.wikipedia.org Dostęp: 28.10.2026↩
- Wikipedia (pl), przypisy: GUS, Dz.U.: „Sołtys”. pl.wikipedia.org Dostęp: 28.10.2026↩
- Sejm RP (stenogram): „Oświadczenie posłanki Magdaleny Kołodziejczak, 30. posiedzenie Sejmu, 7.03.2025”. api.sejm.gov.pl Dostęp: 28.10.2026↩
- Sejm RP, Dz.U. 2023 poz. 1073: „Ustawa z dnia 26 maja 2023 r. o świadczeniu pieniężnym z tytułu pełnienia funkcji sołtysa”. api.sejm.gov.pl Dostęp: 28.10.2026↩
- Kujawsko-Pomorski Urząd Wojewódzki (gov.pl): „Sołtys – gospodarz wsi, służący lokalnej społeczności”. gov.pl Dostęp: 28.10.2026↩